<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?oxygen RNGSchema="http://ccl.rch.uky.edu/XML/CCL.rng" type="xml"?>
Collectio Dionysiana
Transcribed and encoded by
Michael D. Elliot
Updated and revised by
Meredith Gaffield
Carolingian Canon Law Project
June 22, 2011
Oxford
Bodleian Library
e Musaeo
103
ff. 9r-12v
Canones Apostolorum
INCIPIVNT REGVLAE ECCLESIASTICAE SANCTORVM APOSTOLORVM PROLATAE PER CLEMENTEM ECCLESIAE ROMANAE PONTIFICAEM.
I
DE ORDINATIONE EPISCOPI
Episcopus a duobus aut tribus episcopis ordinetur
II
DE ORDINATIONE PRESBITERI DIACONI et ceterorum
presbyter ab uno episcopo ordinetur et diaconus et reliqui clerici
III
NIHIL ALIUD IN SACRIFICIO PRETER QUOD DOMINUS STATUIT OFFERENDUM
Si quis episcopus aut presbiter preter ordinationem domini alia quędam in
sacrificio offerat super altare. id est aut mel etaut lac aut pro uino sicera et confecta quedam
aut uolatilia aut amnimalia aliqua aut
legumina contra constitutionem domini faciens. congruo tempore deponatur
IIII
QUE SPECIES AD ALTARE NON AD SACRIFICIUM SED AD BENEDICTIONEM SYMPLICEM DEBEANT
EXHIBERI
Offerri non liceat aliquid ad altare preter nouas spicas et uuas et oleum ad
luminaria et thymmiama id est incensum temporae quo sancta cęlebratur oblatio
V
QUOD EA QUĘ IN ECCLESIIS OFFERRI NON possunt ad domuos sacerdotum a fidelibus deferantur
reliqua poma omnia ad domum primitię episcopo et presbyteris dirigantur nec
offerantur in altari. certum est autem quod episcopis et presbyteris diuidant et
diaconis et reliquis clericis
VI
UT EPISCOPUS AUT PRESBITER UXOREM SUAM QUAM DEBET caste regere non relinquant
Episcopus aut presbiter uxorem propriam nequaquam sub optentu religionis abiciat.
si uero reiecerit excommunicetur sed et si perseuerauerit deiciatur
VII
UT SACERDOTES ET MINIStri altaris
se a secularibus curis abstineant
Episcopus aut presbiter aut diaconus Nequaquam seculares culras
adsumant. sin aliter deiciantur
VIII
QUO TEMPORE PASCHA CELEBRETUR
Si quis episcopus aut presbiter aut diaconus sanctum paschę diem ante uernale
aequinoctium cum iudęis caelebrauerit. abiciatur
VIIII
QUOD MINISTRI ALTARIS OBLATIONE CELEBRATA DEBEANT communicare
Si quis episcopus aut presbiter aut diaconus uel quilibet ex sacerdo
tali catalogo facta oblatione non communicauerit aut causam dicat ut si rationabilis
fuerit ueniam consequatur aut si non dixerit communione priuetur tamquam qui populo
causa lesionis extiterit dans suspicionem de eo qui sacrificauit quod recte non
obtulerit communicare debeant omnes fideles qui
ingrediuntur ecclesiam
'communicare debeant' ought to conclude
canon X's rubric; 'omnes ... ecclesiam' ought to be the first words of canon X.
X
QUOD FIDELES LAICI INGREDIENTES ECCLESIAM et
scripturas audientes
Non autem perseuerant in orationem nec sanctam communionem percipiunt uelud
inquietudines ecclesiae commouentes conuenit communione priuari
These words ought to be the next three words after 'omnes
... ecclesiam' (cf. note to canon VIIII). 'Audientes' has been emended (from
'audiunt') by the scribe to fit its new context as part of the rubric to canon
X.
XI
QUOD CUM EXCOMMUNICATIS NON SIT ORANDUM
Si quis cum excommunicato saltiem in domo simul orauerit iste communione
priuetur
XII
QUOD CUM DAMNATIS CLERICIS NON SIT ORANDUM
Si quis convm
deamnato clerico ueluti cum clerico simul
orauerit iste damnetur
XIII
UT NULLUS FIDELIUM PRETER COMMENDATITIAS SUSCIPIATUR ĘPISTULAS
Si quis clericus aut laicus a communione suspensus seu communicans ad aliam
properet ciuitatem et suscipiatur preter commendaticias litteras et qui susceperunt
et qui susceptus est. communione priuentur Excommunicato uero proteletur ipsa correptio tamquam qui mentitus sit
et ecclesiam dei seduxerit
requiratur
XIIII
UT AB EPISCOPIS ALIENA PAROECIA MINIMA PERUADATUR
Episcopo non licere alienam paroeciam propria relicta peruadere licet cogitatur a plurimis nisi forte eum rationabilis
causa compellat tamquam qui possit ibidem constitutis plus lucri conferre et in
causa religionis aliquid profecto prospicere et hoc non a semetipso pertemptet sed
multorum episcoporum iudicio et maxima supplicatione perficiat
XV
UT CLERICI PROPRIAS ECCLESIAS NON RELINQUANT
Si quis presbiter aut diaconus aut quilibet de numero clericorum reliquens propriam
paroeciam pergat ad alienam. et omnino demigrans preter episcopi sui conscientiam in
aliena paroecia commoretur. hunc ulterius ministrare non patimur praecipuę si
uocatus ab episcopo redire contempsent in suam quietudine perseuerans uerumtamen
tamquam laicus ibi communicet
XVI
UT EPISCOPUS QUI CLERICOS ALTERIUS SUSCEPERIT
COMMUNIONE PRIUETUR
Episcopus uero apud quem mdemoratuos clericos
alterius esse constiterit. si contra eunos
demcretam
censionem pro nihilo reputans tamquam clericos
forte susciperit. uelut magister inquietudinis communione priuetur
cessationem
XVII
QUOD BIGAMI NON ADMITTANTUR AD CLERUM
Si quis post post baptisma secundis fuerit
nuptiis copulatus. aut concubinam habuerit. non
potest esse non episcopus non presbiter aut diacuonus aut prorsus ex numero eorum qui ministerio sacro
deseruiunt
XVIII
QUOD HIS QUI UIDUAM UEL EIECTAM AUT MERETRICEM ACCEPERIT NON ADMITTATUR AD
CLERUM
Si quis uiduam et eiectam aut meretricem acciperit aut ancillam uel aliquam de his
quae publicis spectaculis mancipantur. non potest esse episcopus aut presbiter aut
diaconus aut ex eo numero qui ministerio sacro deseruiunt
XVIIII
QUI DUAS SORORES HABUERIT NON ADMITTATUR AD CLERUM
Qui duas in coniugiuem sorores acceperit uel filiam fratris
clericus esse non poterit
XX
CLERICUM FIDEIUSSOREM ESSE NON POSSE
Clericus fideiussionibus inseruiens abiciatur
XXI
QUOD HII QUI NON SPONTE EUNUCHIZATI SUNT SUSCIPIANTUR AD CLERUM
Eunulchus si per insidias hominum factus est. uel
si in persecutione eius sunt amputata uirilia uel si ita natus est et est dignus.
efficiatur episcopus
XXII
UT HIS QUI SE EUNUCHIZAUIT CLERICUS NON FIAT
Si quis abscidit semetipsum id est si quis amputauit sibi uirilia. non fiat
clericus quia suus homicida est et dei condicionis inimicus
XXIII
U CLERICUS QUI SE EUNUCHIZAUIT ABICIATUR A CLERO
Si quis cum clericus fuerit absciderit semetipsum. omnino damnetur quia suus est
homicida
XXIV
UT LAICUS QUI SE EUNUCHIZAUIT TRIBUS ANNIS COMMUNIONE PRIUETUR
Laicus semetipsum abscidens annis tribus communio priuetur quia suę uitę insidiator
existitit
XXV
QUOD EPISCOPUS AUT PRAESBITER AUT DIACONUS SI PRO CRIMINIBUS DAMNATI FUERINT MINIME
COMMUNIONE PRIUENTUR
Episcopus aut presbiter aut diaconus qui in fornicatione aut periurio aut furtuo captus est deponatur. non tamen
communione priuetur. dicit enim scriptura. non uindicaubit dominus
bis in idipsum
XXVI
SIMILITER ET RELIQUI MINISTRI ECCLESIAE
Similiter et reliqui clerici huic condicionei subiaceant
XXVII
QUI CLERICI DEBEANT CONIUGIBUS COPULARI
In nuptuis autem qui ad clerum
prouecti sunt pręcipimus ut si uoluerint uxores accipiant. sed lectores cantoresque
tantummodo
XXVIII
QUOD EPISCOPUS PRESBITER ET DIACONUS PECCANTES FIDELES UERBERARE NON DEBEANT
Episcopum aut presbyterum aut diaconum percutientem fideles delinquentes aut
infideles inique agentes et per huiusmodi uolentes timeri deici ab officio suo
pręcipimus quia nusquam nos hoc dominus docuit. Et
econtrario uero ipse cum
percuteretur non repercutiebat cum malediceretur non remaledicebat cum pateretur
non comminabatur
XXVIIII
QUOD OFFICIUM PRISTINUM DAMNATI PRO CRIMINIBUS USURPARE NON DEBEANT
Si quis episcopus aut presbiter aut diaconus depositus iuste super certis
criminibus ausus fuerit adtractare ministerium dudum sibi commissum hic ab ecclesia
penitus abscidatur
XXX
QUOD NON DEBEANT OFFICIA ECCLESIASTICA PECUNIAIS OBTINERI
Si quis episcopus aut presbiter aut diaconus per pecunias hanc obtinuerit
dignitatem deiciatur et ipse et ordinator eius et a communione modis omnibus
abscidatur sicut symon magus a me petro
XXXI
UT ECCLESIA SECULARI POTENTIA MINIME PERUADATUR
Si quis episcopus saeculi potestatibus usus ecclesiam per ipsos obtineat deponatur
et segregentur omnesque qui illi communicant
XXXII
DE PRAESBITERO QUI CONTEMTO EPISCOPO SEORSUM CONUENTUS CONGREGARE TEMPTAUERUNIT
Si quis pręsbyter contempnens episcopum suum seorsum
colliegerit et
altare aliud erexerit nihil abens quod reprehendat episcopum in causa pietatis et
iustitiæ. deponatur quasi principatus
amatuor
existens. est enim tyrannus et ceteri clerici quicumque tali consentiunt; laici uero
segregentur. Hęc autem post unam et secundam e tertiam episcopi
obtestationem fieri conuenit
conuentum
XXXIII
QUOD CLERICI DAMNATI NON DEBEANT AB ALIIS RECIPI
Si quis presbiter aut diaconus ab episcopo suo segregetur hunc norin
licerre ab alio recipi sed ab ipso qui eum
sequestrauerat nisi forsitan obierit episcopus ipse qui eum segregasse
cognoscitur
XXXIIII
UT NULLUS EPISCOPUS PRESBITER AUT DIACONUS SINE COMMENDATICIIS SUSCIPIANTUR EPISTULIS
Nullus episcoporum peregrinorum aut pręsbyterorum aut diaconorum sine
commendaticiis suscipiatur epistuolis
et cum scripta detulerint discutiantur attentius et ita suscipiantur. si
prędicatores pietatis extiterint minums
neque sunt necessaria subministrentur eis et ac communionem nullatenus
admittantur quia per subreptionem multa proueniunt
XXXV
DE PRIMATU EPISCOPORUM
Episcopos gentium singularum scire conuenit quis inter eos primus habeatur quem
uelut caput existiment et nihil amplius preter eius conscientiam gerant quam illa
sola singuli quę paroecię proprię et uillis quae sub ea sunt competunt. sed nec ille
pręter omnium conscientiam faciant aliquid. sic enim unianimitas erit et glorificabitur deus
per christum in spiritu sancto
XXXVI
QUOD NON LICEAT EPISCOPUM IN ALIENA PROUINTIA CLERICOS ORDINARE
Episcopum non audiere extra terminos
proprios ordinationes facere in ciuitatibus et uillis que illi nullo iure subiectae
sunt. si uero conuictus fuerit hoc fecisse preter eorum conscientiam qui ciuitates
ipsas et uillas detinent et ipse deponatur et qui ab illo sunt ordinati
XXXVII
DE ORDINATIS EPISCOPIS NEC RECEPTIS
Si quis episcopus non susceperit officium et curam populi sibi commissam. hic
communione priuetur quoadusque consentiat oboedientiam commodans. similiter autem et
presbyter et diaconus. si uero perrexerit nec receptus fuerit non pro sua sententia
sed pro malitia populi ipse quidem maneat episcopus. clerici uero ciuitatis
communione priuentur eo quod eruditores
inoboedientis populi non fuerunt
XXXVIII
UT BIS IN ANNO CONCILIA CELEBRENTUR
Bis in anno episcoporum concilia celebrentur ut inter se inuicem dogmata pietatis
explorent et emergentes. ecclesiasticas contentiones amoueant. semel quidem quarta
septimana pentecosthes secundo uero duodecimo die mensis
hyperberethei id est iuxta romanos
quartuo idus octobris
XXXVIIII
UT TANTUM CURAM RERUM ECCLESIASTICA EPISCOPUS HABEAT
Omnium negotiorum ecclesiasticorum curam episcopus habeat. et ea uelut deo
contemplante dispenset. nec ei liceat ex his aliquid omnino contingere aut
parentibus propriis quae dei sunt condonare quod si pauperes sunt tamquam pauperibus
sumministret nec eorum occasione ecclesiae negotia
depraedentur
XL
DE DIGNITATE PONTIFICIS ET QUOD RERUM SUARUM HABEAT POTESTATEM
Presbyteri et diaconi pręter episcopum p
nihil agere pertemptent. Nam domini populus
ipsi commisus est et pro animabus eorum hic redditurus est rationem. sint autem
manifestae res propriae episcopi si tamen habet proprias et manifeste dominicae ut
potestatem habeat de propriis moriens episcopus. sicut uoluerit et quibus uoluerit
derelinquere. Nec sub occasione ecclesiasticarum
rerum quę episcopi esse probantur
interdcicdant fortassis enim aut
uxorem habet aut filios aut propinquos aut seruos et iustum est hoc apud deum et
homines ut nec ecclesia detrimentum patiatur ignoratione rerum pontificis nec
episcopis uel eius propinqui sub obtentu ecclesiae proscribantur et in causas
incidant qui ad eum pertinent morsque eius iniuriis et male famę subiaceat
cadant
XLI
QUOD EPISCOPUS ECCLESIASTICARUM RERUM PRO DESPONSATIONE PAUPERUM HABEAT
POTESTATEM
Precipimus ut in potestatet sua episcopus res
ecclesiae habeat. si enim animę hominum prætiosę illi sunt. Credite multo magis
oportet eum curam pecuniarum gerere ita ut potestate eius indigentibus omnia
dispensentur per presbyteros et diaconos et cum timore omnique sollicitudine
ministrentur. Ex his autem quae indiget si tamen indiget ad suas necessitates et ad
peregrinorum fratrum usus et ipse percipiat ut nihil eis possit omnino deese. Lex
enim dei perraeceipit. ut qui altare
deseruiunt de altario pascantur. Quia nec miles stipendiis propriis contra hostes
arma sustolleit
XLII
QUOD EPISCOPUS PRESBITER AUT DIACONUS ALEATOR ET EBRIOSUS ESSE
NON DEBEAT
Episcopus aut presbiter au diaconus aleeæ atque
ebrietati deseruiens aut desinat aut certe damnetur
XLIII
SIMILITER CLERICI ET LAICI
Si permanserint in alea communione priuentur
subdiaconus aut lector aut cantor similia faciens aut desinat aut communione
priuetur similiter et iam laici
These words ought to conclude this canon's
rubric.
XLIIII
QUOD EPISCOPUS PRESBITER AUT DIACONUS NON DEBEANT
USURAS ACCIPERE
Episcopus aut pƀrt aut diaconus usuras a debitoribus exigens aut desinat aut certe
damnetur
XLV
QUOD NON DEBEAT EPISCOPUS PRESBITER AUT DIACONUS CUM HERETICIS ORARE
Episcopus presbyter et diaconus qui cum hereticis orauerit tantummodo communione
priuetur. si uero tamquam clericos hortatus eos fuerit agere uel orare damnetur
XLVI
QUOD NON DEBEANT HERETICORUM BAPTISMATA CONPROBARI
Episcopum aut presbiterum hereticorum suscipientem baptisma damnari. pręcipimus.
quę enim conuentio christi ad belial aut quę pars
fideli cum infidele?
XLVII
QUOD AECLESIAE BAPTISMATE baptizatus. denuo baptuizari non debeat. et non
ita baptizatus debeat baptizari
Episcopus aut presbiter si eum qui secundum ueritatem habuerit baptisma denuo
baptizauerit. Autsi
pollutum ab impiis non baptizauerit. deponatur
tamquam deridens crucem et mortem domini. Nec sacerdotes a falsis sacerdotibus iure
discernens
et non recte
baptizatum
XLVIII
LAICUM PELLENTEM SUAM CONIUGEM COMMUNIONE PRIBVANDUM
Si quis laicus uxorem propriam pellens alteram uel ab alio dimissam duxerit
communione priuetur
XLVIIII
QUOD IN NOMINE TRINITATIS DEBEAT BAPTIZARI
Si quis episcopus aut presbiter iuxta preceptum domini non baptizauerit in nomine
patris et filii et spiritus sancti sed in tribus sine initio principiis aut in tribus filiis aut in tribus paraclitis.
abiciatur
L
QUOD NON DEBEAT UNA MERSIO IN BAPTISMATE QUASI IN MORTE DOMINI PROUENIRE
Si quis episcopus aut presbiter non trinam mersionem unius mysterii cęlebret sed
semel mergat in baptismate quod dari uidetur in domini morte deponatur. non enim
dixit nobis dominus in mortem mea baptizate sed euntes
docete omnes gentes baptizantes eos in nomine patris et filii et spiritus
sancti
Shelfmark:
Oxford, Bodleian Library, e Musaeo, 103