[f.98r]
INCIPIT LIBER TERTIUS;

[f.98r]

PRESBITERORUM· ET DIACONORUM ORDINATIONES CERTIS CAELEBRARE TEMPORIBUS EX DECRETO PAPE GELASI· CAP· XI·

ORDINATIONES ETIAMETIM PRESBYTERORUM· diaconorumqueet diaconorumque nisi certis temporibus et diebus exercere non debeant. id est quarti mensis ieiunio septimi et decimi· sed etiam quadragesimalis initiiiniti ac mediana quadragesime die sabbati ieiunio circa vesperam noverint celebrandas; [f.98v]nec cuiuslibet utilitatis seu presbyterum seu diaconum his preferre; qui ante ipsos fuerint ordinati;

II·

[f.98v]

UT NEMO LITTERAS NESCIENS VEL ALIQUA PARTE CORPORIS INMINUTUS PROMOVEATURPROMOVEANTUR AD CLERUM· EX CONCILIOEX QUO SUPRA· CAP XV;

Inlitteratos quoque et nonnulla parte corporis inminutos; sine ullo respectu ad ęcclesiasticum didicimus venire servitium; quod simul antiqua traditio et apostolice sedis vetus forma non recipit; quia nec litteris carens sacris esse potest aptus officiis; et vitiosum nihil deo prorsusporsus offerri legalia precepta sancxerunt; itaque de ceterotero modis omnibus hec vitentur; nec quisquam talis suscipiantursusscipiantur in clerum; Si quiquis vero vel temeritatetemeritatem propriapropriam vel incuriaincurria presidentiumpresidentum tales ante suscep[f.99r]ti sunt· locis eatenus perseverent· ut nihil umquam promotionis arripiat satisque habeant hoc ipsum sibi pro nimia miseratione permissum;

III·

[f.99r]

DE HIS QUI SE IPSOS ABSCIDUNT EX QUO SUPRA· CAP XVIIVII·

De his autem qui semetipsos absciderintabsciderit; paterni canones evidenter sequenda posuerunt; quorum tenore suffitiet indidisse; dicunt enim talia perpetrantes; mox ut agniti fuerint a muneremonere clericali debere secludi; quod modis omnibus custodire nos convenit; quia fas esse nulli suppeditatsubpeditat preter illa quicquam quamquem memorabilismemorabilibus decrevit forma censerecensure;

IIII

[f.99r]

QUOD AD CLERICATUMCLERUM CRIMINOSI NEQUEANT PROMOVERI· ET IN CLERO POSITI SI IN ALIQUIBUS FUERINT INVENTI CRIMINIBUS A SUIS OFFICIIS ARCEANTUR EX QUO SUPRA· CAP XVIII;

[f.99v]

ComperimusConperimus etiam orrendisin orrendis quibusdam criminibus inplicatos tota discretione summota. non solum de factis atrocibus necessariam penitudinem non habere; sed nec aliqua correptione penitus succedente. ad divinum ministerium honoremque contendere; nonnullus autem in ipsis ordinibus constitutos gravius derelinquentes facinoribus non repelli; cum et apostolus clamet nemini cito manus inponendas· neque communicandum peccatis alienis· et maiorum veneranda constituta pronuntiant huiusmodi etiam si forte subrepserint tam quamtam qui ante peccaverunt detectos oportere· depelli. quam sacre professionis oblitos prevaricatoresque sancti propositi procul dubio submovendos;

[f.99v]

QUOD DEMONIIS ALIISQUE PASSIO[f.100r]NIBUS INRETITOSINRETITIS MINISTERIA SACRA TRACTARE·MINISTRARE NON LICEAT· EX QUO SUPRA CAP XVIIII·

Usque adeo sane comperimusconperimus inlicitaillicita queque prorumpere; ut demonibusdemoniis similibusque passionibus irretitos. ministeria sacrosancta tractare tribuatur; quibus si in hoc opere positis aliquid proprie necessitatis occurrat quisqui de sua fidelium salute confidet ubi ministros ipsos curationiscurationibus humanae tanta perspexerit calamitate vexari? atque ideo necessario removendi sunt ne quibuslibet pro quibus christus est mortuus scandalum generetur infirmis;infirmu postremo si corporicorpore sauciatumauciatum fortassis aut debilem nequaquam sancta contingere lex divina permisit. quanto magis doni caelestis dispensatores. esse non non convenit quod est deterius mente perculsos?

VI·

[f.100r]

DE HIS QUI VIDUAS AUT DIMISSAS DUCUNT [f.100v]VEL IN MALIS CONSILIIS MIXTI SUNT IN EXCERPTISEXCEPTIS· MARTINI·

Si quis viduam aut ab alio dimissam duxerit; non admittatur ad clerum; aut si oppressitopressit deiciatur; similiter si homicidii aut facto aut precepto aut consilio aut assensione post baptismum conscius fuerit et per aliquam subreptionem ad clericatum venerit; deiciatur et in finem vite sue communionem recipiat;

VII

[f.100v]

EX DECRETO DECRETO PAPE HILARII DE EADEM RE;

Cavendum ergo inprimis est utet ne ad secratossecratus gradus quod gestis prioribus ante prescriptum est; quisquam qui uxorem non virginem duxitdux aspiret; repellendus etiam quique in secunde uxoris nuptias contra apostolica precepta convenerint; inscii litterarum. nec non et aliqua membrorum damna perpessi et hihii qui ex penitenti[f.101r]bus sunt; ad sacros ordines aspirare non audeantaudiant; quisquis talium consecrator extiterit; factum suum ipse dissolvet; et quod commisit inlicitę; aut a decessoribus invenit admissum. si proprium periculum vult vitare damnabit; nos enim in nullo volumus severitatem ultionis exercere; sed qui in causis dei contumatia vel delictodelictu deliquerit aut ipse quod perperemperperam fecit abolereabbolere noluerit; ipse quicquid in alium non resecaritsecarit inveniet; quod ut deincepsinceps possit tenatius custodiri; si placet omnes causas et subscriptiones proprias commodate. ut sinodale iudicioiuditio aditusauditus claudatur inlicitis; ab universis episcopis· et presbyteris adclamatum est; hec confirmamus et hec docemus;

VIII·

[f.101r]

ITEM EIUSDEM DE EADEM RE·

Nonnulli episcopatumepscopatum quibusquibu nonnisi meritis precedentibus datur; non divinum munus sed hereditariumereditarium putant [f.101v]esse conpendium. credunt sicut res caducascaducis ita sacerdotium velut legatilegant aut testamenti iure possit dimitti; nam plerique in mortis confiniocofinio constituti in locum suum feruntur alios designatis nominibus subrogare; ut scilicet non legitima expectetur electio. sed defunctidefucti gratificatio pro populi habeatur asensuadensu; quod quam grave sit estimate; atque ideo si placet etiam hanc licentiam generaliter de ecclesiis auferamus; ne quod turpe dictum est; homini se putet debere quod dei est;

VIIII·

[f.101v]

DE HIS QUI VIRGINITATEM PROFESSI SUNT· ET DE HIS QUE SUB SORORIS HABITU CUM ALIQUIBUS COMMORANTURCOMMORANTUR EX CONCILIO ANCYRANO· CAP XVIII·

QuotquotQuodquot virginitatem promittentes irritam faciunt sponsionem; inter bigamos censean[f.102r]tur; virgines autem que conveniunt cum aliquibus tamquam sorores. habitare prohibemus;

[f.102r]

UT EX CURIALIBUS CLERICUSCLERICS NON FIAT· PROPTER VOLUMPTATES QUAS A DIABOLO INVENTAS EXHIBERE CONPELLITUR EX EPISTOLA PAPE INNOCENTIIINNOCENTI AURIACUM EPISCOPUMAD VICTRITIUM EPISCOPUM CAP· XVIII;

Preterea frequenter quidam e fratribus nostris curiales vel quibuslibet publicis functionibus occupatos; clericos facere contendunt; quibus postea maior tristitia cum de revocandis aliquid ab imperatore precipitur; quam gratia nascitur de adscito; constat enim in ipsis muniis volumptates etiam exhibere; quas a diabolo humanitusdiabolo inventas esse non dubitum est. et ludorum aut munerum apparatibus aut preesse [f.102v]aut forsitan interesse; sit certe in exemplum sollicitudo et tristitia fratrum quam sepe pertulimus imperatore presente· cum pro his sepius rogaremus quam ipse nobiscum positus cognovisti; quibus non solum· inferiores clerici ex curialibus; verum etiam iam in sacerdotio sacerdotio constituti· ingens molestia ut redderentur instabat;

XI·

[f.102v]

DE ADMINISTRATORIBUS EX EADEMEIUSDEM EPISTOLA· AD SUPERIUM· EPISCOPUM TOLOSANUM· CAP· XXIII·

Quesitum etiam est super his qui post baptismum administraveruntidministraverunt et aut tormenta sola exercueruntexaruerunt aut etiam capitalem protulere sententiam; de his nihil legimus a maioribus definitum; meminerant enim a deo potestates has fuisse concessas; et propter vindictam noxiorum gladium fuisse permissum et dei ministrumministerium [f.103r]esse datum in huiusmodi vindicem; quomodo igitur reprehenderent factum quod auctoreactare domino viderent esse concessum? de his ergo ita ut hactenusactenus servatum est sic habemus. ne aut disciplinam evertere aut contra auctoritatem domini venire videamur; ipsis autem in ratione reddenda; gesta sua omnia servabuntur;

XII·

[f.103r]

QUOD QUI PRECES VEL CRIMINALES DICTANT HABEANTUR INMUNES EX EADEM EPISTOLA· CAP XXV·

Illud etiam sciscitari voluisti; an preces dictantibus liberum concedatur utique post baptismi regenerationemgenerationem a principibus poscere mortem alicuius. vel sanguinem de reatu; quam rem principes numquam sine conditionecotione concedunt; sed ad iudices commissa ipsa vel crimina semper remittunt. ut causa cognita vindicentur; [f.103v]que. cum quesitori fuerint delegata; aut absolutio aut dampnatiodamnatio pro negotii qualitate profertur; et dum legum in inprobos exercetur auctoritas; erit dictator inmunis;

SI QUIS VOLENS PARTEM SIBI CORPORIS AMPUTAVERIT CLERICUSCLERICIS ESSE NON POTEST· NOLENS AUTEM POTEST EX EPISTOLA PAPE INNOCENTIIINNOCENTI AD FELICEM EPISCOPUM· CAP XXXVIII·

QuiQuid igitur partem cuiuslibet diligiti sibi ipse volens abscidit; hunc ad clerum canones non admittunt; cui vero casu aliquo contigit dum aut operi rustico curam inpendit. aut aliquid faciens non sponte percussit; hos canones precipiunt et clericos fieri. et si in clero fuerint reperti. non abiciambici; in illis enim voluntas est iudicata; que sibi ausa fuit ferrum inicere; quod scilicet [f.104r]et alii id facere dubitare non possit; in istis vero; casus veniam meruit;

QUOD DIGAMI AD CLERUM ADMITTI NON POSSUNT· EX EADEM EPISTOLA· CAP· XXVIIII·

De Digamis Digamis autem nec consuli debuit; quod manifesta sit lectio apostoliapostolici unius uxoris virum ada sacerdotium sive ad clericatum admitti debere· et hanc ipsam tamen. si virginem accepit; nam ea que habuerit antea virum. licet defunctus sit; tamen si postea clerico fuerit copulata· clericus qui eam acceperit esse non poterit. quia in lege cautum est non viduam non abiectam habere posse in coniugem coniugem sacerdotem;

XV

[f.104r]

QUOD DE LAICIS AD CLERUM NON DEBEANT PROMOVERI EX EADEM EPISTOLA· CAP· XXX;

De laicis vero religio tua consuluit; [f.104v]quod canones ordinare prohibeant; certum est quidem hochunc regulas ecclesiasticas continere; sed non ita definitum est ut de omnibus sit laicis constitutum; neque enim clerici nasci et non fieri possunt; sed designata sunt genera de quibus ad clericatum pervenire non possunt; id est si quis fidelis militaverit. si quis fidelis causas egerit hoc est postulaverit· si quis fidelis administraverit; de curialibus autem manifesta ratio est; quoniam si et invenianturinveniatur huiusmodi viri qui debeant clerici fieri; tamen quoniam sepius ad curiam repetuntur. cavendum ab his est propter tribulationem que sepe de his ecclesię pervenit;

XVI·

[f.104v]

QUODQUI DE LAICIS POSSUNT CLERICI FIERI. HIC APERTE CONCUBA PROHIBETURPROBETUR· EX EADEM EPISTOLA CAP· XXXI;

[f.105r]

Laici vero qui habentes uxoresuxorem baptizati sunt ac sic se instituerint ut opinio eorum in nullo vacillet ut aut clericis iuncti sunt aut monasteriis ex quo baptizati sunt heserint· si non concubam·concubinam non pelicem noverint. si in omnibus bonis operibus vigilarint; non prohibentur huiusmodi ad clericatus sortem adsumi;

XVII·

[f.105r]

DE TEMPORIBUS MORANDI IN CLERO· EX EADEM EPISTOLA· CAP XXXII·

Ita sane ut in eos tempora a maioribus constituta serventur. nec cito quilibetqualibet lector cito acolitus. cito diaconus. cito sacerdos fiat; quia in minoribus officiis si diu perdurent et vita eorum pariter et obsequia conprobantur. ut ada sacerdotium postea emersis stipendiorum meritis veniant· nec preripiant quod vita probata meretur accipere; [f.105v]quoniam ergo certa definitionedefinitio monstratum est qui debeant admitti quive reprobari; ex his omnibus quos videt dignatio tua non posse reprobariprobari eligere· debebis quos clericos facias; si enim nullam gratiam hominibus aut beneficium prestare vellimus; tales invenire possumus de quorum adsumptione nec incurrere nec erubescere valeamus;

XVIII·

[f.105v]

QUE IN SINGULIS CLERI GRADIBUS TEMPORA SINT PREFIXA EPISTOLA ZOSIMI PAPE· CAP III·

Hec autem singulis gradibus observanda sunt tempora; si ab infantia ecclesiasticis ministeriis nomen dederit; inter lectores usque ad vicesimum aetatis annum continuata observatione perduretperduceret; [f.106r]si maior etiamtiam et grandevus accesserit hichis tamen ut post baptismum statim se divine militię desiderat mancipari sive inter lectores sive inter exorcistas quinquennio teneaturteneantur; exinde acolitus vel subdiaconus quattuor annis; et sic ad benedictionem diaconatus si meretur accedat; in quo ordine quinque annisdiacon si inculpate gesserit herere debebit; exinde suffragantibus stipendiis per tot gradus datis proprie fidei documentis presbiterii sacerdotiumsacerdotum poterit promereri; de quo loco si eum exactor ad bonos mores vita perduxerit; summum pontificatum sperare debebit; hoc tamen lege servata; ut neque digamus neque penitens ad hos gradus possit admitti; sane ut etiam defensores ecclesię qui ex laicis fiunt; supradicta observatione teneantur si meruerint esse in ordine clericatus;

QUOD NON [f.106v]DEBEANT SACERDOTES AUTAD CLERICI ADMICTI PALLIISPALLEIS ET PRECINCTI LUMBIS IN ECCLESIA MINISTRARE EX EPISTOLADECRETO PAPE CELESTINI CAP XIII·

Didicimus enim domini sacerdotes superstitioso potius cultui inservire; quam mentis vel fidei puritate; sed non mirum si contra ecclesiasticum morem faciunt qui in ecclesia non creverunt; sed alio venientes itinerein itinere secum hec in ecclesiam. que in alia conversatione habuerant intulerunt; amicti pallio et lumbislumbos precincti; credunt se sanctae scripture fidem non per spiritum sed per litteram conpleturos; nam si ad hoshoc histaista precepta sunt ut taliter servarentur. quur non fiunt pariter que secuntur ut lucerne ardentes una cum baculo teneantur? habent suum ista misterium; et intellegentibus ita clara sunt ut ea ma[f.107r]gis quaquam decet significatione serventur; nam in lumborum precinctione castitas; in baculo regimenregi pastoralepastoralem; in lucernis ardentibus boni fulgor fulgor operis de quo diciturdicetur; sic opera vestra luceant indicatur; habent tamen istum forsitan cultum morem potius quam rationem sequentes; qui remotioribusremotioriobus habitant locis et procul a ceteris degunt; unde hicunde habitus in ecclesiis gallicanis. ut tot annorum tantorumque pontificu Ingallicacum alterum habitumabitum consuetudo vertatur? discernendi a plebe vel ceteris sumussummus doctrina non veste. conversatione non habitu· mentis puritate non cultu; nam si studere incipiamus novitati; traditum nobis a patribus ordinem calcavimus· ut locum supervacuis supersticionibus faciamus; rudes ergo fidelium mentes ad talia non debemus inducere; docendi enim sunt potius quam[f.107v]ludendi; nec inponendum est eorum oculis; sed mentibus infundenda precepta sunt; erant quidem multa que pro disciplinadisciplinam ecclesiastica vel ipsius rei dicere ratione possemus; sed ab his ad alia devocamur;

DE CLERICIS QUALES DEBEANT PROMOVERI EX DECRETIS PAPE SIRICII· CAP VIII

DidicimusDicimus etiam licenter ac libere inexplorate vite homineshominis quibus etiam fuerunt numerosa coniugia; ad prefatas dignitates prout cuicumque libuerit aspirareadspirare; quod non tantum illis qui ad hec immoderata ambitione perveniunt; quantum metropolitanis specialiter pontificibus inputamus; qui dum inhabitisinabitis ausibus conibentconhibent; dei nostri quantum in se est precepta contempnunt; et ut taceamus [f.108r]quod altius suspicamur. ubi illud est quod dominus noster data per moysen lege constituit dicens. sacerdotes dominimei semel nubant. et alio loco. sacerdos uxorem virginem accipiat. non viduam non repudiatam· non meretricem? quod secutus apostolus ex persecutore predicator? unius uxoris virum tam sacerdotem quam diaconum fieri debere mandavit; que omnia ita aita vestrarum regionum despiciuntur episcopis; quasi in contrarium magis fuerint constituta; et quia non est nobis de huiusmodi usurpationibus neglegendum ne nos indignantis domini vox iusta corripiat que dicit videbas furem et currebas cum eo. et ponebas tuam tuam tuam cum adulteris portionem? quid ab universis post hecec ecclesiis sequendum sit· quid vitandum [f.108v]generali pronuntiatione decernimus;

XX·

[f.108v]

QUOD EXTRA CONSCIENTIAM METROPOLITANI NON ORDINETUR EPISCOPUS EX DECRETIS PAPE INNOCENTIIINNOCENTI CAP VIIII·

Primum ut extra conscientia metropolitani episcopi nullus audeataudiat ordinare; integrum enim iudicium est; quod plurimorum sententiissentenciis confirmatur; nec unus episcopus ordinare presumat· nenec furtivum beneficium prestitum videatur;hoc enim et a synodo niceno constitutum est atqueadque definitum;

XXI·

[f.108v]

QUOD NOLENTIBUS CLERICIS VEL POPULIS· NEMO DEBEAT EPISCOPUS ORDINARI EX EPISTOLA PAPE CAELESTINI· ADA UNIVERSOSUNIVERSIS EPISCOPOSEPISCOPIS PER VIENENSEM ET NARBONENSEM PROVINTIAM CONSTITUTIS· CAP· XXVIIII·

Nullus invitis detur episcopus. clericlerici [f.109r]plebis et ordinis consensus et desiderium requiratur; tunc alter de altera eligaturheligatur ecclesia; si de civitatis ipsius clericis cui est episcopus ordinandus· nullus dignus quod evenire non credimus poterit inveniri; primum enim illi reprobandi sunt; ut aliquialiquid de alienis ecclesiis merito preferantur; habeat unusquisque sue fructum militiae; in ecclesiaęcclesiam in quam suam per omnia officia transegit aetatem; in aliena stipendia minimeminimę alter obrepat; nec alii debitam alter sibi audeataudiat vindicare mercedem; sit facultas clericis renitendi; si se viderint pregravari; et quos sibi ingeri ex transverso cognoverint; non timeant refurtare. qui si non debitum premium vel liberum de eo qui eos recturus est debeant habere iudicium;

XXIII·

[f.109r]

QUOD AB INLICITIS SIT ORDINATIONIBUS ABSTINENDUM EX EADEM EPISTOLA· CAP XVIIII

[f.109v]

Abstineatur etiam ab inlicitis ordinationibus. nullus ex laicis nullus digamus nullus quique sit viduae maritus aut fuerit ordinetur; sed inreprehensibilis et qualem elegit apostolus fiat; per moysen dominus precepit; virginem accipiat sacerdos uxorem; subsequitur et supplet apostolusapostolos eodem locutus spiritum; unius uxoris virum debere episcopum consecrari; ad hanc ergo eligantur formulam sacerdotes; et si que facte sunt ordinationes inlicite removeantur quoniam stare non possunt; nec discussionem nostram subterfugere poterunt; quamvis latere se estiment qualiter pervenerunt ut nulla religionis reverentia obscuritate fuscetur· non sit vana gloriatio palliatispelleatis; episcopalem morem qui episcopi sunt sequantur; Daniel ut diximus qui accusationem pontificali honore subterfugere se posse credidit et ad fastigium [f.110r]tantum accusatores suos latendo pervenit· a sanctitatis vestrae coetu interim se noverit segregatum. qui se nostro iuditio debet obicere si consientięcontinentię suae novit confidentiam obtinere; maxiliensis vero ecclesię sacerdotem qui dicitur quod dictu nefas est in necem fratris taliter gratulatus. ut huic qui eiuseis sanguine cruentatus advenerat portionem cum eodem habiturus occurreret; ex vestro eum audiendum collegio delegamusdelugamus;

XXIIII·

[f.110r]

UT NULLUS EPISCOPORUM SERVUM ALTERIUS AD CLERICATUS OFFICIUM PROMOVERE PRESUMAT EX DECRETIS PAPE LEONIS· CAP· I;

Non admittantur passim ad ordinem sacrum; quibus nulla nataliumnatalitium nulla morum dignitas suffragatur; et qui a dominis [f.110v]suis libertatem consequi minime potuerunt; ad fastigiumfastidium sacerdotii tamquam servulis vilitas hunc honoremonorem capiat provehunturproveuntur. et probari deo posse creditur qui domino suo necdum probare se potuit; duplex itaque in hac parte reatus est; quod et sacrum ministerium talis consortii vilitate polluitur et dominorum quantum ad iliciteilicite usurpationis temeritatem pertinet. iura solvuntur; ab his itaque fratres karissimi omnes vestraevestra provintię abstineant sacerdotes; et non tantum ab his; sed ab aliis etiam quietiam originaliorriginali aut alicui conditioni obligati sunt volumus temperari· nisi forte eorum petitio aut voluntas eorumvoluntas accesserit qui aliquid sibi in eos vindicant potestatis; debetdebent enim esse inmunis ab aliis· qui divine militię fuerit adgregandus; ut a castris do[f.111r]minicis quibus nomen eius adscribitur nulliusnullus necessitatis vinculis abstrahatur;

XXV·

[f.111r]

UT QUICUMQUE AD SACERDOTIUM VEL VIDUARUM MARITI VEL HABENTES NUMEROSA CONIUGIA PROMOTI FUERINT; AB OMNIBUS ECCLESIASTICIS OFFICIIS ARCEANTUR EIUSDEM· CAP· II·

Qualis vero cum unicuique constiterit nataliumnatalitium honestas et morum esse debeat sacri altaris ministerio sociandus; et apostolo nos docende et divina preceptione didicimus et canonum regulis; a quibus plerosque fratrum declinasse et penitus deviasse repperimus; nam constat ad sacerdotiumsacerdotum pervenisse viduarum maritos; quosdam etiam quibus fuerint numerosa coniugia· et ad omnem licentiamlicenciam vita liberior· ad sacrum ordinem passim patefactis [f.111v]aditibus fuisse permissos. contra illam beati apostoli vocem qua talibus exclamat dicens· unius uxoris virum; et contra illud antique legis preceptum quo dicitur· et cavetur; sacerdos· virginem uxorem accipiat· non viduam· non repudiatam; ad hoc hoc quoque quicumque tales amissi sunt; ab ecclesiasticis officiis· et a sacerdotali nomine apostolice sedis auctoritate iubemur arceri; necne hoc enim sibi poterunt vindicare; cuius capaces· per hoc quod illis obstiterat non fuerunt· huius discussionisdiscussiones curam nobis specialiter vindicantes. ut si qua forsitan de his commissa sunt corrigantur. nec liceat ultra committi; et ne excusatio ded ignoratione nascatur quaquam ignorare numquam licuerit sacerdotem quid canonum regulis fuerit definitum; [f.112r]hoc ergo ad provintias vestras per innocentium. legitimum et segetium. fratres et coepiscoposquoepiscopos nostros scripta direximus; ut quequi male pululasse noscuntur radicitus evellantur· et messem dominicam zizaniazezanea nulla corrumpant; ita enim fructum uberem que sunt sincera prestabunt; si ea que natam segetem enecare consuerunt diligentius amputentur;

UT SI QUIS SACERDOTUM CONTRA HEC INTERDICTA FECERIT A SUO SIT OFFICIO SUBMOVENDUS EIUSDEM· CAP V·

HOC ITAQUE admonitio nostra denuntiatdenunciat; quod si quis fratrum contra hec statuta venire temptaverit. et prohibita fuerit ausus admittere. a suo se noverit officio submovendum. nec communionis nostre futurum esse consortem [f.112v]qui sociussotius esse noluit disciplinę; ne quid vero sit quod pretermissum a nobis forte credatur; omnia decretalia constituta tam beate recordationis innocentii quam ignorare numquam licuerit sacerdotem quid canonum regulis fuerit definitum hec ergo ad provintias vestrasstras per innocentium legitimum et segetium fratres et quo episcopos nostros scripta direxerim· ut qui male pululasse· noscuntur radicitur evellantur· et messem dominicam zizanea nulla corrumpant· Ita enim fructum uberem que sunt sincera prestabunt· Si ea que segetem enecare consuerunt diligentius amputentur;

XXVI·

[f.112v]

SACERDOTUM CONTRA HĘC INTERDICTA FECERIT A SUO SIT OFFICIOOFFITIO SUBMOVENDUS EIUSDEM CAP V·

HOC itaque admonitio nostra de[f.113r]nutiat quod si quis fratrum contra hec statuta venire temptaverit· et prohibita fuerit ausus admittere; a suo se noverit officio submovendum. nec communionis nostrę futurum esse consortem. qui sociussotius esse noluit disciplinę; ne quid vero sit quod pretermissum a nobis forte credatur; omnia decretalia constituta· tam beate recordationis innocentii quam omnium decessorumdcessores nostrorum que de ecclesiasticis ecclesiasticis ordinibus et canonum promulgata sunt disciplinis· ita vestraevestra dilectionidilectionem custodiri debere mandamus· ut si quis in illa commiserit veniam sibi deinceps noverit denegari;

XXVII

[f.113r]

QUOD NON HABEANTUR EPISCOPI QUOS NECEC CLERUS ELEGIT NEC POPULUS EXQUISIVIT NEC PROVINTIALES EPISCOPI CONSECRAVERUNT· SI QUIQUIS TAMEN CLERICI AB HIS SEUDOEPISCOPIS ORDINANTUR· [f.113v]RATA POTEST ORDINATIO TALIS EXISTERE EIUSDEM· CAP XV·

Nulla ratio sinit ut inter episcopos habeantur qui nec aad clericis sunt electi nec a plebibus expetiti. nec a provincialibus episcopis metropolitani iuditio consecrati; unde cum sepe questio de malomale accepto honore nascatur. quis ambigat nequaquam isti esse tribuendum quod non doceatur fuisse conlatum; si quiquis autem clerici ab histisistis pseudo episcopis in eis ecclesiis ordinati sunt qui ad propriospriores episcopos pertinebant· et ordinatio eorum consensuconsensum et iuditio presidentium facta est; potest rata haberi· ita ut in ipsis ecclęsiis perseverent; aliter autem vana habenda est consecratio; que nec loco fundatafunda est nec auctoritatead auctoritate munita;

XXVIII

[f.113v]

UT NULLUS INVITIS ORDINETURORDINENTUR ANTISTES EIUSDEM CAP XXXV·

[f.114r]

clericicleri Si postulatus fuerit honore munerari; Si enim ante libertatem negotiorum vel officiorum ab aliquo· sine consideratione fuerit ordinatus; ecclesia infamatur; universi dixerunt; recte omnia statuit sanctitas tua; Ideoque tua. nostra est quoque sententia;

XXXI·

[f.114r]

UT REBAPTIZATIBAPTIZATI AD NULLUM CLERICATUS GRADUM PROMOVENDI EX CONCILIO QUO SUPRA;

ITA confirmatum est.confirmatum ut si quando presbyteri vel diaconi in aliqua graviori culpa convicti fuerint a quo eos a ministerio necesse sit removeri; non eis manus vel tamquam penitentibus vel tamquam fidelibus laicis inponatur· neque umquam permitendum ut rebaptizati ad clericatus gradum promoveantur;

DE HIS QUI IN PEREGRE BAPTIZANTUR UT AD CLERUM [f.114v]NON VENIANT EX CONCILIO ELIBERITANO·

Omnes qui in peregre fuerint baptizati eosunt eo quod eorum minime sit cognita vita; ad clerum non esse promovendos in alienis provintiis;

XXXIII·

[f.114v]

DE DISCRETIONE POENITENTIUMPETENTIUM QUI POSSINT AD ECCLESIASTICOS ORDINES PROVEI VEL QUI NON POSSINT

HiHii qui in discrimine discrimine constituti pęnitentiam accipiunt nulla manifesta scelera confitentes. sed tantum peccatores se predicantes huiusmodi sciresire valuerint; possunt etiam per morum probitatemproliitatem ad gradusgrados ecclesiasticos pervenire; qui vero ita pęnitentiam accipiunt· ut aliquod mortale peccatum perpetrasse publice fateantur; ad clerum vel honores ec-

[f.115r]

Cum ergo de summi sacerdotis electione tractabitur; ille omnibus preponitur quem clerici plebisque consensus· concorditer postularint; ita ut si in aliam forte personam partium se vota diviserintdiserint; metropolitani iuditio ishis alteri preponatur· quipreponatur· maioribus studiis iuvatur et meritis; tantum ut nullus invitis et nonet petentibus ordinetur· ne civitas episcopum non optatum aut contempnat aut oderit· et fiat minus religiosa quam convenit. cui non licuerit habere quem voluerit;

XXVI

[f.115r]

UT NULLUS ALIENUM CLERICUM SOLLICITARE VEL TENERE PRESUMATTESUMAT SUO EPISCOPO NON PREVENIENTEPREBENTE CONSENSU EIUSDEM CAPITULO· XXXVIIII·

Alienum clericum invito episcopo ipsius nemo suscipiat· nemo sollicitet· nisi forte ex placito caritatis id inter dantem accipientemque conveniat; [f.115v]nam gravis iniuriae reus est; qui de fratris ecclesiaecclesie id quod est utilius aut pretiosiuspreciosius audet vel abicere· vel tenere; itaque si intra provintiam res agitur; transfugam clericum de ecclesiaecclesiam sua· metropolitanus redire conpellet; si autem longius recessit; tui precepti auctoritate revocabitur· ut nec cupiditati· nec ambitioni occasio relinquatur·

XXX·

[f.115v]

UT IMPLICITIIMPLICATI NEGOTIIS ALIENIS ANTE REDDITAREDITA RATIONE CLERICI NON ORDINENTUR EX CONCILIO CARTAGINENSI·

Magnus episcopus astuagensis dixit; quid dilectioni vestrę videtur procuratores· et actores· tutores etiam seu curatores pupillorum si debeant· ordinari· gratus episcopus dixit; si postpotest deposita universa et reddita rationeratiocinia· si actus vitae ipsorum fuerint conprobati in omnibus. debent et cum laude [f.116r]clesiasticos pervenire nullatenus possunt· quia se confessione propria notaverunt;

XXXIIII·

[f.116r]

DE DISCRETIONE LIBERTORUM· QUI AD ECCLESIASTICOS ORDINES PERVENIRE POSSUNT VEL QUI PROVEI NON POSSINT;

Quicumque libertatem a dominisd suissuis suis itasuis percipiunt ut nullum sibimet in eis obsequium patronus retemptetretempet; isti sine crimine. sunt ad clericatus ordinem liberi; suscipiuntur; quia directa manumissione absoluti noscuntur; qui vero retentiretempti obsequiisobsequi pro eo quod adhuc a patrono servitute tenentur obnoxii; nullatenus sunt ad ecclesiasticum ordinemordini promovendi· ne quando voluerint eorum domini fiant ex clericis servi;

[f.116v]

XXXV·

[f.116v]

EX CONCILIO CARTAGINENSI·

Clericum scurrilem et verbis turpibus iocularem; ab officio detrahendum;

XXXVI.

[f.116v]

NON TRANSMIGRANDUM DE CIVITATE IN CIVITATEM EX CONCILIO CALCIDONENSE· CAP V·

De his qui transmigrant de civitate in civitatem episcopis aut clericis; placuit ut canones qui de hac re a sanctis patribus statuta sunt habeant propriam firmitatem;

QUOD NON OPORTEAT ABSOLUTE QUOSLIBET ORDINARI· EX EODEM CONCILIO CAP· VI·

Nullum absolute ordinare debere presbyterum aut diaconum; nec quemlibet in gradu ecclesiastico nisi specialiter ecclesie civitatis aut possessionis· aut martyrii· aut monasterii qui ordinandus est pronun[f.117r]tietur; qui vero absolute ordinantur; decrevit sancta synodus irritam haberi huiuscemodi manus inpositionem· et numquamnusquam posse ministrare ad ordinantisordinantes iniuriam;

DE SINGULIS GRADIBUS SACRI ORDINISORDINES QUALITER ORDINENTUR· EX CONCILIO CARTAGINENSE· DE PSALMISTIS·

Psalmista id est cantor; potest absque scientiascientia episcopi sola iussione presbyteri officium suscipere cantandi· dicente sibi presbytero; vide ut quod orehore cantas· corde credas· et quod con corde credis operibus probes;

XXXVIIII·

[f.117r]

QUALITER OSTIARIIOSTEARII ORDINENTUR EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Ostiarius cum ordinatur. postquam ab archidiaconoarcidiacono instructus fuerit qualiter in domo dei debeat conversari; ad suggestionem archidiaconi tradat eitradat episcopus claves ecclesie de altario [f.117v]dicens· sic age quasiquas redditurusrediturus deo rationem pro his rebus que istis clavibus recluduntur;

XL·

[f.117v]

QUALITER LECTORES ORDINENTUR EX EODEM CONCILIO·

LECtor cum ordinatur; faciat de illo verbum episcopus ad plebem· indicans eius fidem ac vitam atque ingenium; post hęc expectante plebe· tradat ei codicem· de quo lecturus est. dicens ad eum; accipeaccipe et esto verbi dei relator; habiturushabitur si fideliter et utiliter impleveris officium. partem cum eis qui verbum dei ministraverunt;

XLI·

[f.117v]

QUALITER EXORCISTE ORDINENTUR EX EODEM CONCILIO·

EXorcista cum ordinatur; accipiat de manu episcopi libellum in quo scripti sunt exorcismi· dicente sibi episcopo; accipeaccipi et commenda [f.118r]et habehabet potestatem inponendi manus super inerguminos sive baptizatum· sive caticuminum;

XLII·

[f.118r]

DE EXORCISTIS QUI NON SUNT AB EPISCOPIS ORDINATI EX CONCILIO· LAUDICENSE· CAP· XXVI·

Quod hi qui non sunt ab episcopis ordinati tam in ecclesiis quam in domibus exortizare non possint.;

XLIII·

[f.118r]

QUALITER ACCOLITIACOLITI ORDINENTUR· EX EODEM CONCILIO;

AccolitusAcolitus cum ordinatur ab episcopo quidem doceatur qualiter qualiter sint in officio suo agere debeat; sed ab archidiaconoarchediacono accipiat ceroferarium cum cereis. ut sciat se ad accendenda ecclesie luminaria mancipari; accipiat et urceolumorteolo vacuum; ad suggerendum vinum in eucaristiaeumcaristia sanguinis christi·

XLIIII

[f.118r]

CAPUT XLIIII· QUALITER SUBDIACONI FIANT EX EODEM CONCILIO

Subdiaconus cum ordinatur quia [f.118v]manus inpositionem non accipitaccipiat; patenam de manu episcopi accipiat vacuam· et calicem vacuum; de manu vero archidiaconi accipiat orteolumoriolum cum aqua; et aquamanile ac manutergiummanitergium;

XLV·

[f.118v]

INCIPIT DEINCIPIT REGULIS OMNIUM CLERICORUM· UT CLERICI NULLAS NEGOCIATIONES INHONESTAS ET TURPIA LUCRA SECTENTUR. EX DECRETO PAPE GELASII· CAP· XV·

Consequens fuit. ut illa quoqueque que de piceni partibus nuper ad nos missa relacio nuntiavit; non pretereunda putaremus; id est plurimos clericorum negotiationibusnegociationibus inhonestis et lucris turpibus imminereinminere nullo pudore cernentes evangelicam lectionem· quia ipse dominus negotiatores ese templo verberatos flagellis asserituradseritus expulisse; nec [f.119r]apostoli verba recolentes quibus ait; nemo militans deo; inplicat se negociis secularibus; psalmistam quoque· david surda dissimulantes aure cantantem; quoniam non cognovi negotiationesnegociationes; introibo in potentias domini; proinde huiuscemodi· aut ab indignis post hechac questibus noverint abstinendum et ab omnibus quibuslibet negociationis ingenio cupiditate que cessandum· aut in quocumque· gradu sint positi mox a clericalibus officiis abstinere cogantur; quoniam domus dei domus orationis esse debet et dici· ne officia negociationis· et spelunca potius sit latronum;

XLVI·

[f.119r]

Quicumque in clero esse voluerit; emendi vilius vel vendendi carius studio non utatur; certe si hoc voluerit exercere; cohibeatur a clero;

EX CONCILIO TERRACONENSE [f.119v]UT CLERICUS NEC SUO NEC ALIENO NOMINE FOENUSFENUS EXERCEAT EX DECRETIS PAPE LEONIS CAPL· IIII·

XLVII·

[f.119v]

Illud etiam diximus premonendum; ut sicut non suo ita non alieno nomine aliquis clericorum exercere foenusfenus adtemptetadtempet; indecensindicens enim est; crimen suum commodis alienis inpendere; foenusfenus autem hoc solum aspicere: et exercereercere debemus; ut quod hic misericorditer tribuimus ab eo domino qui multipliciter et in perpetuum mensura recipiet recipere valeamus;

XLVIII

[f.119v]

DE CONTUMACIBUS CLERICIS ET AD OFFICIUM TARDIS EX CONCILIO AGATENSE;

Contumaces vero clerici proutut dignitatis ordo premiserit· ab episcopis corrigantur; et si qui priorispriori gradus [f.120r]elatielatis superbia communionem fortasse contempserint aut ecclesiam frequentare vel officium suum inplere neglexerint; peregrina eis communio tribuatur· ita ut cum eos pęnitentia correxerit rescripti in matricula. gradum suum dignitatemque recipiant;

XLVIIII·

[f.120r]

SI CLERICUS FURTUM ECCLESIE FECERIT· EX CONCILIO QUO SUPRA;

Si quisSi clericuscericus furtum ecclesiae fecerit; peregrina ei communio tribuatur;

L.

[f.120r]

UT CUIUSLIBET ORDINIS CLERICUS SI TARDIUS AD ECCLESIAM VENERIT DEPONATUR EX CONCILIO QUO SUPRATOLETANO;

Ut presbyter vel diaconus aut subdiaconus vel quilibet ecclesie deputatusdeputatis clericusclericos· si intra civitatem fuerit vel in loco quo ecclesia est aut castelli· aut vicus· aut ville[f.120v]ad ecclesiam ad sacrificium codianum non venerit; clericus non habeatur. si castigatus per satisfactionem veniam aba episcopo noluerit promerereri;

LI·

[f.120v]

QUOD NULLUS ECCLESIASTICORUM IN TABERNIS COMEDERE DEBEAT EX CONCILIO LAUDICENSE; CAP XXIIIILAUDICENSE;

Quod non oporteat sacro misterio deditos a presbyterispresbyteros usque ada diaconos et reliquumreliqum ecclesiasticum orordinem id est usque ad subdiaconos lectores cantores exorcistasexhorcistas et ostiarioshostiarios et ex numero continentium et monachorum; ingredi tabernas;

LII·

[f.120v]

DE CLERICIS QUI IN MUTUAM CEDEM PRORUMPUNT EX CONCILIO HILERDENSE· CAP· XXIIII·

SI qui clerici in mutuam cedem proruperintprorumperint; prout digni[f.121r]tas officiorum ini talitali excessu contumeliam pertulerit. a pontifice districtius vindicetur;

LIII·

[f.121r]

DE CLERICIS QUI AD SECULARIUM DEFENSIONEM CONFUGIUNT PROPTER DISTRICTIONEMDICTRICTIONEM EPISCOPI EX CONCILIO AGATENSEAGETENSE;

Id etiam placuit ut clericus si relicto officio suo propter districtionem ad secularem fortasse confugerit. et iset ad quem recurrit solatium defensionis inpenderitrecurrit cum eodem de ecclesie communione pellatur;

LIIII·

[f.121r]

DE CLERICIS NEGOTIA ET NUNDINAS SECTANTIBUS EX CONCILIO HELIBERITANOHILIBERITANO;

Episcopi presbyteri et diaconi; de locis suis negociandi causa non discedant· nec circumeuntes provintiasprovincias questuosasquestiosas nundinas sectentur; sane ad victum sibi requirendum; [f.121v]aut filium aut libertumliberum aut mercennarium· aut amicum· aut quemlibet mittant; et si voluerint negotiarinegociari; intra provintiamprovinciam negotienturnegocientur;

LV·

[f.121v]

UT SI VOLUNTARIE CLERICUS DAMNUM ECCLESIE FECERIT; UT SATISFACIAT EXCOMMUNICETUR· EX CONCILIO AGATENSE;

Si quis vero vero de clericusclericis documenta quibus ecclesiae possessio firmatur aut subprimeresubprime aut negare aut adversariis fortasse tradere dampnabilidamnabili et obsti-nabili obsti- nenda obstinatione presumseritpresserit· quicquid per abstinentiam documentorum damni ecclesię inlatum est; de propriis facultatibus reddant· et communionecommunionem priventur; hi etiam qui in damno ecclesie impię sollici[f.122r]tati a traditoribustratitoribus susceperintsusciperint;

LVI·

[f.122r]

DE CONVERSATIONE CLERICORUM UT IN UNO CONCLAVI SINT EX CONCILIO TOLETANO;

Prona est omnis etas ab adulescentia in malum; nihil incertius quam vitę adulescenciaadhulescencia; Obab hoc constituendum oportuit· ut si quiquis in clero pueripuero aut adulescentesadhulescentes existunt; omnes in uno conclavi atrii commorentur· ut lubrice etatis annos non innon luxurialuxuriam sed in disciplinis ecclesiasticis agant. deputati probatissimo seniori· quem et magistrum doctrinę et testem vitę habeant; quod si aliquidaliqui ex his pupillidiscipulis existunt; sacerdotali tutela foveantur. ut et vita eorum a criminibus intacta sit. et res ab iniuria inproborum; [f.122v]qui autem his preceptis resultaverint; monasteriis deputentur· ut vagantes animiannu et superbi severioriori regula destrainganturdistrangantur;

LVII·

[f.122v]

UT CLERICIS VETETUR ĘBRIETAS QUE OMNIUM VITIORUM FOMES AC NUTRIXNUTRIS EST EX CONCILIO AGATENSE;

Itaque eum quem ebrium fuisse constiterit; ut ordo patitur aut trigintatricesima dierum spatiospatium a communione statuimus submovendum. aut corporali dandum supplicio;

CUIUSCUMQUE ORDINIS CLERICI NUPTIALIANUPTIALI CONVIVIA VITENT· NE SACER VISUSSACERDOS AUT OBTUTUS POLLUI POSSIT· EX CONCILIO QUO SUPRA;

Presbyteri diaconidiacones subdiaconisubdiacones vel deinceps quibus ducendi uxores licencialicenciam non est; alienarum [f.123r]nuptiarum evitent convivia; neque his coetibuscetibus admisceantur ubi amatoria cantantur et turpia aut obsceni motus corporum choris et saltationibus efferuntur. ne auditusauditis et obtutusobtatus sacris misteriis deputatus turpium spectaculorum atque verborum contagione polluatur;

LVIIII·

[f.123r]

EX CONCILIO TOLETANO;

Si episcopus quis autautem presbyter sive diaconus vel quilibet ex ordine clericorum magos avaruspices aut ariolos aut certe augures vel sortilegos vel eos qui profitentur sortem aliquam· aut aliquosaliquis eorum similia exercentes consulere fuerit deprehensusdeprensus; ab honore dignitatis sue depositus. monasterii censuram excipiat ibique perpetuę pęnitentię deditus scelus [f.123v]admissum sacrilegii luat;

LX·

[f.123v]

CLERICI TABERNAS NON INGREDIANTUR ABSQUE PEREGRINATIONIS NECESSITATE EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Ut clerici edendi vel bibendi causa tabernas non ingrediantur nisi peregrinationis necessitate;

LXI·

[f.123v]

EX CONCILIO TOLETANO;

Clerici qui in quacumque seditione arma volentes sumpserintumserint reperti; amisso ordinis sui gradu· in monasterium penitentię contradantur;

LXII·

[f.123v]

EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Clericus per plateas et andronas nisi certa et maxima officii sui necessitate; non ambulet;

LXIII·

[f.123v]

EX CONCILIO QUO SUPRA;

Clericus qui non pro emendo aliquid in nundinismundinis vel in foro deam[f.124r]bulat; ab officio suo degradetur;

LXIIII·

[f.124r]

CLERICI QUI QUI IN VIGILIIS DESUNT· STIPENDIIS PRIVANDI EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Clericus qui absque corpusculi sui inęqualitate vigiliis deest; stipendio privatus excommunicetur;

LXV·

[f.124r]

CLERICI MALEDICI DEGRADENTUR EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Clericus maledicus. maximequemaximequi in sacerdotibus; cogatur ad postulandampostolandam veniam; si noluerit degradetur ne umquam ad officium absque satisfactione revocetur;

LXVI·

[f.124r]

DE CLERICIS SEPULCRA DEMOLIENTIBUSDEMULIENTIBUS EX CONCILIO TOLETANO;

Si quis clericus in demoliendis sepulchris fuerit deprehensus. quia facinus hoc pro sacrilegiosacrilegium legibus publicis sanguine vindicatur; oportet canonibus in tali [f.124v]scelere proditumperditum. a clericatus ordine submoveri. et penitentie triennio deputari;

LXVII·

[f.124v]

UT CLERICI INVIDI NON PROMOVEANTUR EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Clericus invidens fratrum profectibusprofectibus· donec in vitio est non promoveatur;

LXVIII·

[f.124v]

CLERICI ADULATORESADULTORIS DEGRADENTUR EX CONCILIO QUO SUPRA;

Clericus qui adulationibusadoblationibus· et proditionibus vacare deprehenditur; degradetur ab officio;

LXVIIII·

[f.124v]

CLERICI NEC VESTIMENTIS NEC CALCIAMENTIS QUERANT DECOREM· EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Clericus professionem suam etiam habitu et incessu probet; et ideo nec vestibus nec calciamentis decorem querat;

LXX·

[f.124v]

EX CONCILIO CARTAGINENSE;

CLEricos scurrilesscuribus et verbis turpi[f.125r]bus ioculares; ab officio detrahendos;

LXXI·

[f.125r]

EX CONCILIO CARTAGINENSE;

CLErici inter epulas· cantantes; supradicte sententię severitate coherceanturcoherceatur;

LXXII·

[f.125r]

EX CONCILIO QUO SUPRA·

Clericum per creaturas iurantemiurantes accerrimę obiurgandum; si persteterit in vitio· excommunicandum;

LXXIII·

[f.125r]

EX CONCILIO BRACARENSE;

Non oportetoporte clericos vel laicos religiosos ante sacram horam diei terciam inire convivia; neque aliquando clericos nisi ymnomno dicto ederehedere panem· et post ciboscybos gratias auctori deo deferre;

LXXIIII·

[f.125r]

DE HIS QUIQUE IN PARVAPAVA AETATE CORAM PARENTIBUS RELIGIONISRELIGIONES HABITUM TENUERUNT· EX CONCILIO TOLETANO;

Quoniam hucusque dissolute operationis effectus interdum nutaremutare fecit [f.125v]honestum constitutionis edictum dum incognite resolvi putatur quod indissolubile sanctionis auctoritate tenetur a deo quiquid obvium ex incerto occurritconcurrit· evidenter abiciobici decet· ut de ceterotero nihil supersit quod in dubium nutet; ideoque si in qualibet minorimori etate vel religionis tonsuram vel religioni debitam vestem in utroque sexu filiis autautem unus aut ambo parentes dederint certe aut nolentibus vel nescientibus se susceptam· non mox visam in filiis abdicaverint sed vel coram se vel coram ecclesia palamque in conventu eosdem filios talia habere permiserint; ad secularem reverti habitum ipsis filiis quandoque penitus non licebit· sed convicti quod tonsuram aut religiosam vestem aliquando· [f.126r]habuerint· mox ad religionis et cultum habitumque revocentur. et sub strenua districtionead districtione huius sancte observantię inservire cogantur; parentibus sane filios suos religioni contradicere; non amplius quam usque ad decimum ętatis annum licentialicencia poterit esse; postea vero an cum voluntatevolumptate parentum an suę devotionis sit solitarium votum; erit filiis licitum religionis adsumere cultum; quisquis autem vel ab oblationeab oratione tonsure· vel secularis vestis adsumptione detectus fuerit adtigisse transgressionem et excommunicationis censuram accipiat et religioni semper inhereatinerat;

POENITENSPENITENS SI USUS EXEGERIT INTER OSTIARIOS· DEPUTETUR VEL DE QUIBUS PENITENTIBUS DICIT EXCERPTAET EXCERPTA MARTINI;

[f.126v]

PEnitens tantum si necessitas aut usus exigeritexegerit; inter ostiarioshostiarios prius deputetur vel inter lectores· ita ut evangelium vel apostolum non legat· Si qui autem ordinati sunt; inter subdiacones habeantur ita ut manum non inponant aut sacra non contingant; ex penitente enim dicimus de eo qui post baptismum pro homicidio aut pro diversis criminibus aut gravissimisgravissimus peccatis supplicanti penitentiampenitenciam sub cilio gerens divino fuerit altario reconciliatus;

EX CONCILIO CARTAGINIS;

QUOD clericorum nomen; etiam lectores psalmistę et ostiariihostiarii retineant;

LXXVI·

[f.126v]

SI LECTOR BIGAMUS SIT AUT VIDUAM DUCAT NON AMPLIUS QUAM SUBDIACONUS FIAT EX EPISTOLA EPISTOLA MARTINI;

[f.127r]

LectorLectores si viduam uxorem alterius acceperit in lectoratum permaneat; aut si forte necessitas sitnecessitas subdiaconus fiat; nihil autem supra similiter si bigamus fuerit;

LXXVII·

[f.127r]

LECTORES CANTORESQUE CUM ORARIIS AGERE SUUM OFFICIUM NON DEBERE EX CONCILIO LAUDICENSE;

QUOD non oporteat lectores aut cantores orariishorariis uti· et ita legere vel psallerepallere;

LXXVIII·

[f.127r]

DE DIACONIBUS EX CONCILIO ANCYRANO· CAP VIIII·

DIaconi quicumque cum ordinantur ordinantur si in ipsa ordinatione protestati sunt dicentes velle se habere uxores nec posse continere; hi postea si ad nuptias convenerint maneant in ministerio· propterea quod his episcopus licentiam dederit; quicumque sane tacuerint et susceperint manus inpositionem professi continentiam et postea ad nuptias convenerint; a ministerio cessarecesare debebuntdebunt;

LXXVIIII·

[f.127r]

UT LEVITE ET VIRGINES ANTE XXV XXV ANNOS NON CONSECRENTUR· EX CONCILIO CARTAGINIS·

Ita placuit ut ante xxv· annos ętatis nec [f.127v]diaconus ordinetur· nec virgines consecrentur;

LXXX·

[f.127v]

DE HONORE QUODQ PRESBYTERIS DIACONI. ET DIACONIS QUI SUB IPSIS SUNT DEBEANT EXHIBERE EX CONCILIO LAUDICENSE;

Quod non oporteat diaconum coram presbytero sedere; sed iussione presbyteri sedeat; similiter autem et diaconusdiaconis honorehonor habeatur ab obsequentibus obsequentibus id est subdiaconibussubdiaconi et omnibus clericis;

LXXXI·

[f.127v]

DE OBĘDIENTIA DIACONORUM ERGA PRESBYTEROS EX CONCILIO CARTAGINENSE·

DiaconiDiacones ita se presbyteris ut episcopisepiscops ministros esse cognoscant;

LXXXII·

[f.127v]

EX CONCILIO QUO SUPRA;

UT diaconusdiacones presente presbytero eucaristiam corporis christi populo si necessitas cogit iussus erogeterroget;

LXXXIII·

[f.127v]

EX CONCILIO CUIUS SUPRA;

UT diaconus iubente presbytero sedeat quolibetqolibet loco;

LXXXIIII·

[f.127v]

EX CONCILIO CUIUS SUPRA PRESCRIPTUMPRESRIPTUM;

UT diaconus in conventu presbyterorum interrogatus loquatur;

LXXXV·

[f.127v]

EX CONCILIO CARTAGINENSE;

UT diaconus tempore tantum oblationis et lectionis alba mutatur;

LXXXVI·

[f.127v]

QUOD PRETER EPISCOPUM CLERICUS [f.128r]PROFICISCI NON DEBEAT· EX CONCILIO LAUDICENSI CAP XLIILAUDICENSI

QUod non oporteat sacerdotem vel clericum preter iussionem sui proficisci pontificis;

LXXXVII

[f.128r]

UT SACERDOTES ET LEVITELEVITE CANES AD VENANDUM ET ACCIPITRES NON HABEANT EX CONCILIO AGATENSE;

EPISCOPOEPISCOP presbytero diaconodiacon canes ad venandum aut accipitres habere non liceat; quod si quis talia personarum in hac voluntate detectus fuerit; Si episcopus estet tribus mensibus abstineat; diaconus uno ab omniofficio vel communione cessabit;

LXXXVIII·

[f.128r]

DE HIS QUI IN EGRITUDINE SUNT BAPTIZATI EX CONCILIO NEOCESARIENSISNCESARIENSIS;

Si quis in egritudine constitutus fuerit baptizatus; presbyter ordinari non debet; non enim fides illius volumtaria; sed ex necessitate est· nisi forte ad huius ipsius studium et fides probabilis fuerit aut hominum raritas cogat;

LXXXVIIII·

[f.128r]

QUOD NON OPORTEAT PEREGRINOS CLERICOS· SINE COMMENDATICIISCOMMENDATITIIS MINISTRARE EX CONCILIO CALCIDONENSE; CAP XIIICALCIDONENSE;

PEREgrinos clericos et lectores in alia civitate preter commendacitias litteras sui episcopi nusquam penitus ministrare debere;

XC;

[f.128r]

UT NULLUS MI[f.128v]NISTER SINE CRISMA PROFICISCATUR. UBI ET PRESBYTER MINISTER OSTENDITUR EX CONCILIO AURASICO;

NullumNullus ministrorumministrum qui baptizandi recipit offitium; sine chrismate usquam debere progredi quia inter nos placuit semel chrismari de eo quod baptismate quacumque necessitate faciente non chrismatus fuerit in confirmatione sacerdos non commovebitur; nam inter quos chrismatis ipsius nonnisi una benedictio est non ut preiudicans quicquamquacquam· sed ut non necessaria habeatur repetita chrismatio;

XCI·

[f.128v]

UT ALTERIUS EPISCOPIEPISCOPO CHRISMAM NULLUS ACCIPIAT EX CONCILIO VASENSE;

Per singula territoria· presbyteri vel ministri ab episcopis non prout libitum fuerit· a vicinioribus sed a suis propriis per annos singulos petant crismam propinquantes sollempnitate paschali; nec per quemcumque ecclesiasticum sed si qua necessitas aut ministrorum occupatio est per subdiaconum· quia inhonorum est inferioribus summa committi· obtimum autem est· ut ipse suscipiat qui in tradendo usurushusurus est; si quid obstat saltim ishis cuius officii est sacrarium disponere [f.129r]et sacramenta suscipere;

XCII·

[f.129r]

PRESBYTER DIACONUM AUT PRESBYTERUM NON ORDINABIT EX CONCILIO SPALENSE;

Quinto iudicio ad cognitionem nostram examine gabrensis diaconi relatu deductum est de quibusdam ipsius ecclesiae clericisclerics. quorum dum unus ad presbyterum duo ad levitarum ministerium sacrarentur; episcopus eorum oculorum dolore detentusdetemtus. fertur manum suam super eos tantum posuisse. et presbyter quidam illis contra ecclesiasticum ordinem benedictionem dedisse; qui licet propter tantam presumptionis audaciam poterat accusatus iudicio presenti damnari· si adhuc in corpore positus non fuisset mortis vocatione preventus· sed quia iam ille examine divino relictusrelictis humano iudicio accusari non potest; hihi qui supersunt et ab eo non consecrationis titulum sed ignominie potius elogium perceperunt. ne sibi licentiam talis ultra [f.129v]usurpatio faciat· decrevimus ut gradum sacerdotalis vel levitici ordinis quam perverse adepti sunt depositi· equo iudicio abutanturabutitur tales enim merito iudicati sunt removendi; quia prave inventi sunt constituti;

XCIII·

[f.129v]

DE HIS QUEQ PROHIBENTUR PRESBYTERIS IN ECCLESIASTICIS SACRAMENTIS AGERE EX CONCILIO SPALENSE;

SEPtimo examine relatum est nobis venerantissimum condam agapium cordouensis urbis episcopum. frequenter presbyteros destinasse. qui absente pontifice altaria erigerent basilicas consecrarent; quod quidem non est mirum id precepisse virum ecclesiasticis disciplinis ignarummirum et statim a seculari militia in sacerdotale ministerium delegatumdeligatum; ergo ne ultra talis a nobis licentia usurpetur; communi sententia statuendum oportuit. scientes quia sicut presbytero inlicita consecratio est altaris. ita et constitutio· in divinis enim litteris precipiente domino solus moyses in [f.130r]tabernaculo dei erexit altare· solus ipse uncxit· utique quia summus sacerdos dei erat; sicut scriptum est de eo; moyses et aaron in sacerdotibus eius;

XCIIII·

[f.130r]

UT SI PRESBYTER INCONSULTU EPISCOPO AGENDAM CELEBRAVERIT· HONORE PRIVETUR EX CONCILIO CARTAGINIS·

Numidius episcopus maxulitanus dixit; in quibusdam locis sunt presbyteri qui aut ignorantes simpliciter aut dissimulantes. audaciter presente et inconsulto episcopo cum pluris in domiciliis agant agendam quod disciplinę incongruum esse cognoscit sanctitas vestra; Geneclius episcopus dixit· fratres et coepiscopi nostri. digne suggestioni tuę respondere non morentur; ab universis episcopis dictum est; quisquis presbyter inconsulto episcopo agendam in quolibetcoolibet loco voluerit celebrare; ipse honori suo contrarius existit;

XCV·

[f.130r]

NE PRESBYTER ALTERIUS REGIONIS PRĘSENTE EPISCOPO VEL PRESBYTERIS CIVITATIS [f.130v]LICEAT MINISTRARE ET QUO HORDINE PANEM SIVE CALICEM DENT EX CONCILIO NEOCAESARIENSISNOCAESARIENSIS:

Presbyteri qui qui conregionales non sunt in ęcclesia; presentibus episcopis vel presbyteris civitatis offerre non poterunt nec panem dare; in oratione autem calicem dabunt; quod si absentes sint civitatis sacerdotes et fuerit invitatus in oratione solis; poteritpoterit dare; vicarii autem episcoporum quos greci corepiscopo vocant constituti sunt quidem ad exemplum septuaginta seniorum; sed tamquam consacerdotes propter sollicitudinem et studium in pauperes offerant et honorabiles habeantur;

XCVI·

[f.130v]

DE HIS QUI DEQUI EX VASIS MINISTERII ECCLESIE ALIQUID VENDIDERUNT EX CONCILIO BRACARENSE;

Si quis presbyter aut diaconus inventus fuerit de ministeriis ecclesie aliquid venundassevenumdasse. quia sacrilegium commisit; [f.131r]placuit eum in ordinationehordinatione ecclesiastica non habere; in iudicio tamen episcopi dimittendum esse. sive dignus sit sive indignus in suo debet recipi· gradu· quod multotiesmultotiens de hoc ipsuipsu quod de sacrosancto altario intaminaverint. id cum episcopi potestate dimissum est;

XCVII·

[f.131r]

NE PRESBYTER BENEDICTIONEM VEL PĘNITENTIAM IN ĘCCLESIA DARE PRĘSUMAT EX CONCILIO CARTAGINENSEAGATENSE;

Benedictionem super plebem ecclesia fundere aut poenitentem· in ecclesia benedicere presbytero penitus non licebit;

XCVIII·

[f.131r]

DE HIS QUI IN ECCLESIIS IN QUIBUS PROVECTIPROVECTO SUNT MINIME PERDURARUNT EX CONCILIO NICENO· CAPITULA· XVI·

Quicumque temere ac periculosę neque timorem dei prę oculis habentes nec agnoscentes ecclesiasticam regulam discedunt ab ecclesia presbyteri aut diaconi vel quicumque sub regula prorsus existunt; hi nequaquam debent in aliam ecclesiam recipi· sed [f.131v]omnem necessitatem convenit illis inponi ut ad suas parrochias revertantur; quod si non fecerint· oportet eos communione privari; si quis autem ad alium pertinentem audaciter invadere et in sua ecclesia ordinare temptaverit non consentiente episcopo a quo discessit ishis qui regule mancipatur; ordinatio huiuscemodi irrita conprobetur;

XVIIII·

[f.131v]

QUALITER DIACONIDIACONES ORDINENTURORDINANTUR. EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Solus episcopus qui eum benedicit manus super caput illius ponat; quia non ad sacerdotium sed ad ministerium consecratur;

[f.131v]

DE NUMERO CERTO DIACONORUM EX CONCILIO NEOCESARIENSE· CAP XIIII·

Diaconi septem debent esse iuxta regulam. licet et valde magna sit civitas; idipsumadipsum autem etautem actuum apostolorum liber insinuat;

QUO TEMPORE PRESBYTERUM CONVENIAT ORDINARI EX EODEM CONCILIO· CAP· XII·

PRESBYTER ante tricesimo ętatis sue [f.132r]annum nullatenus ordinetur licet; valde sit dignus. sed hoc tempus observet; nam dominus noster tricesimo etatis sue anno babtizatus est;

CII

[f.132r]

QUALITER PRESBYTER ORDINETUR EX CONCILIO CARTAGINENSE;

PRESBYTER cum ordinatur episcopo eum benedicente et manus super caputcapud eius tenentem; etiam omnes presbyteri qui presentespresente sunt manus suas iuxta manusmanum episcopi super caputcapud illius teneant;

CIII·

[f.132r]

DE NON CONTEMPNENDO OBLATIONES PRESBYTERI CONIUGATI EX CONCILIO CARTAGINENSEAGATENSE;

SI quis decernit presbyterum coniugatum tamquam occasione nuptiarum quod offerre non debet et ab eius oblatione ideo se abstinet· anathema sit;

CIIII·

[f.132r]

QUOD NON LICEAT CLERICO· IN DUARUM CIVITATIUM ECCLESIIS MINISTRARE EX CONCILIO CALCIDONENSE·

Non licere clericum in duarum civitatum conscribi simul ęcclesiis. et in qua initio ordinatus est et ad quam confugit quasi ad potiorem ob inanis gloriae cupiditatem; [f.132v]hoc autem facientes revocari debere ad suam ecclesiam in qua primitus ordinati sunt; et ibi tantummodo ministrare; si vero iam qui translatus est ex alia in aliam ęcclesiam prioris ecclesieęcclesię vel martyriorum que sub ea sunt aut pthochiorumptociorum aut exenodochiorumexenodociorum rebus in nullo communicent; eos vero qui ausi fuerintuerint post definitionem magne et universalis huius synodi quicquamquidquam ex his quequę sunt prohibita perpetrare. decrevit sancta synodus a proprio huiusmodi gradu recedere;

CV·

[f.132v]

DE HIS QUI VOCANTUR CHOREPISCOPICHOREPISCOPO EX CONCILIO ANTIOCENO; CAP XANTIOCHENO;

Qui in vicinis vel possessionibus corepiscopi nominantur. quamvis manus inpositionem episcoporum perceperint et ut episcopi consecrati sunt; tamen sanctae synodo placuit ut modum proprium recognoscant· et gubernent subiectas sibi ecclesias. earumque moderamine curaque contenti sintsunt· ordinent etiam lectores et subdiaconos [f.133r]atque exorcistas; quibus promotiones iste sufficiant; nec presbyterum vero nec diaconum audeant ordinare; pręter civitatis episcopum cui ipse cum posessione subiectus est; si quis autem transgredi statuta temptaverit· depositus quo utebatur honore privetur; chorepiscopum vero. civitatis episcopus ordinat cui ille subiectus est;

CVI·

[f.133r]

IUDICIO MULTITUDINIS ORDINATIONESORDINATIONIS FIERI NON DEBERE EX CONCILIO LAUDICENSE; CAP IIILAUDOCENSO;

Quod non sit permittendum turbis electiones eorum facere qui sunt ad sacerdotium provehendi;

CVII·

[f.133r]

DE EPISCOPALIBUS ORDINATIONIBUS EX EODEM CONCILIO; CAP XIICONCILIO;

Ut episcopi iudicio metropolitanorum et eorum episcoporum qui circum circa sunt proveantur ad ecclesiasticam potestatem; hi videlicet qui plurimo tempore probantur tam verbo fidei quam recte conversationis exemploexemplum;

CVIII·

[f.133r]

DE ELECTIONE EPISCOPI EXCERPTAEXSCERPTA MARTINI·

[f.133v]

NON liceat electionem facere eorum qui ad sacerdotium provocantur; sed iudicium sit episcoporum. ut ipsi eum qui ordinandus est· probent· si in sermone et in fide· et in episcopali vita edoctus est;

CVIIII·

[f.133v]

DE HIS QUI AD EPISCOPATUM IN PROVINTIISPROVINCIIS PROVEHUNTURPROVEUNTUR EX CONCILIO NICENO; CAP IIIINICENO;

Episcopum convenit maxime quidem ab omnibus qui sunt in provintia episcopis ordinari si autem hoc difficile fuerit aut propter instantem necessitatem· aut propter itineris longitudinem· tribus tamen omnimodis in idipsum convenientibus et absentibus quoque pari modo decernentibus et per scripta consentientibus tunc ordinatio caelebretur; firmitas autem eorum que geruntur per unamquamque provintiam; metropolitano tribuatur episcopo;

CX

[f.133v]

QUOD ADDI DEBEANT EPISCOPI NUMERO ORDINATORUM SI DE ORDINANDO EPISCOPO FUERIT CONTRADICTUM EX CONCILIO AFRICANO; CAP XVIIAFRICANO;

[f.134r]

Sed et illud est statuendum ut quando ad eligendum episcopum convenerimus; si qua contradictio fuerit aborta quia talia tractata sunt apud nos non presumant ad purgandum eum qui ordinandus est tres iam sed postuletur ad numerum unus vel duo et in eadem plebe cui ordinandus est; discuciantur primo persone contradicentium; postremo etiam illa que obiciuntur pertractentur; et cum purgatus fuerit sub conspectu publico; ita demum ordinetur; si hoc cum vestre sanctitatis animo concordat; roboretur vestraevestra dignationis responsione; ab universis episcopis dictum est; satis placet;

NON ACCIPIENDUM PREMIUM PRO EPISCOPORUMEPISCOPO HONOREONORE ET DE DE COMMUNIONE PECCATI EX EPISTOLA HORMISDE AD EPISCOPOS PER HISPANIAMSPANIAM;

Hoc quoque ad priora coniungimus; benedictio per inpositione manus queq a deo esse creditur. pretio non conparetur. quia [f.134v]ante oculos esse convenit quia symon spiritum sanctum volens redemptione mercari· apostoli fuerit detestatione percussus; tunc deinde quis non vile potest esse quod vendidit iuxta sacerdotibus ordinandis reverentiam servet electio ut in gravi munere populorum divinum credatur esse iudicium· Ibi enim deus; ubi simplex sine pravitate consensus; verum ne ab hachanc quidem parte sollicitudinis et admonitionis omittimus. ne vel ille se culpe estimet alienum qui ipse quidem a redemptione liber initiaverit benedictione mistica sacerdotem. et tamen ad alterius redempti volumtatem vel sponte in hoc vel necessitate consenserint; quid prodest illi suo errore non pollui qui consensum prestat erranti? procul dubio contra mandata committit; et qui habet peccatum proprium et qui sequitur alienum; incassum animus resistit cupi[f.135r]ditati. si non restiterit et timori; adversum hec facilius deo iuvanteiuante providebitur; si circam metropolitanosmethropolitanos privigiliapvigilia a sanctis patribus constituta permaneant; si metropolitani circa parrochias suas ordinem suum ea queq decet veneratione custodiant ut nec electioęlectio presules nec contemptus depretiet obsequentes; quae si ita in operibus ita fixa habeantur in cordibus quemadmodum releguntur in scripturis; nullam tentionum semina. nulla erunt fomenta discordiediscordię sed regnante caritate sub illa qua nobis deus promisit et retribuet pace vivetur;

CXII·

[f.135r]

QUOD NON OPORTEAT EPISCOPOS AUT QUEMLIBET EX CLERO PER PECUNIAS ORDINARI EX CONCILIO CALCIDONENSE CAP II·

Si quis episcopus per pecuniam fecerit ordinationem et sub pretio redegeritredigerit gratiam que non potest vendi. ordinaveritque per pecunias episcopum aut presbyterum aut diaconum vel quemlibet ex his qui connumerantur in clero· [f.135v]aut promoverit per pecunias dispensatorem aut defensorem vel quemquam qui subiectus est regule pro suo turpissimoturpissimi lucro; quomodo ishis cui hoc adtemptantiadtemtanti probatum fuerit proprii gradus periculo subiacebit. et qui ordinatus est· nihil ex hac ordinatione vel promotione. quae est per negotiationem facta proficiat. sed sit alienus ea dignitate vel sollicitudine quam pecuniis quesivit; si quis vero mediator tam turpibus et nefandis datis vel acceptis extiterit. si quidem clericus fuerit; proprio gradu decidat; si vero laicus aut monachus· anathematizetur;

CXIII·

[f.135v]

DE HIS QUI CUM SINT EX ALIA PROVINCIA IN ALIIS AUDENT ORDINATIONES EFFICERE EX CONCILIO ANTIOCENOANTIOCHENO· CAP XIII·

NULLUS episcopus ex alia provintiaprovincia audeat ad aliam transgredi et ad promotionem ministerii aliquos in ecclesiis ordinare. licet consensum videantur prebere non [f.136r]nulli. nisi litteris tam metropolitani quam ceterorum qui cum eo sunt episcoporum rogatus adveniat. et sic ad actionem ordinationis accedat; si vero nullo vocantevocamte inordinatoinhordinato more deproperet super aliquibus ordinationibus et ecclesiasticis negotiis ad eum non pertinentibus conponendisconponents. inrita quidem quę ab eo geruntur existant; ipse vero inconpositi motus sui et inrationabilis audacię subeat ultionem ex hoc iam damnatus a sancto concilio;

CXIIII·

[f.136r]

DE HIS QUI CUM AD EPISCOPATUM CONVOCANTUR EVITANT EX EODEM CONCILIO CAP XVII·

SI quis episcopus manus impositionem episcopatusepiscopatis acceperit et preesse populo constitutus ministerium subire neglexerit. nec adquieverit ire ad ecclesiam sibi commissam; hunc oportet communione privari. donec susceperit coactus [f.136v]officium. aut certe de eo aliquid integra decreverit eiusdem provintię synodus sacerdotum;

CXV·

[f.136v]

DE EPISCOPALIBUS IN PROVINTIISPROVINCIIS ORDINATIONIBUS EX EODEM CONCILIO; CAP XVIICONCILIO;

Episcopus preter synodum et presentiam metropolitani nullatenus ordinetur; hoc autem modis omnibus coram posito· melius quidem est ut omnes simul assintadsint eiusdem provintieprovincie sacerdotes quos metropolitanus episcopus advocare debebit; et si quidem omnes occurrerint; optime; quod si hoc difficile fuerit. saltim plures adesse omni modo convenit. aut certe scriptis eiusdem sententię conprobari; et ita sub plurimorum vel presentiapręsentie vel decreto ordinatio caelebretur; quod si secus contra definita factum fuerit; nullas ordinatio vires habeat; [f.137r]si vero iuxta definitam regulam fiat. et nonnulli pro contentione propria contradicant; obtineat sententia plurimorum;

CXVI;

[f.137r]

UT NULLO MODO DE PARROCHIA AD ALIAM PARROCHIAM EPISCOPUS TRANSEAT EX EODEM CONCILIO; CAP XXICONCILIO;

Episcopus ab alia parrochia nequaquam migret ad aliam. nec sponte sua prorsus insiliens. nec vi coactus a populis. necne ab episcopis nec necessitatecessitate compulsus; maneat autem in ecclesiamęcclesiam quam primitus a deo sortitus est. nec inde transmigret secundum pristinum de hac re terminum constitutum;

UT IN ALTERA PAROCHIA CLERICOS ALTERIUS PAROCHIAE EPISCOPUS NULLATENUS ORDINET EX EODEM CONCILIO CAP XXII·

Episcopus alienam civitatem que non est illi subiecta non adeat; nec ad possessionem accedat que ad eum non pertinet [f.137v]super ordinationem cuiusquam nec constituat presbyteros aut diaconos alteri· subiectos episcopo. nisi forte cum consilio et voluntate regionis episcopi; si quis autem tale aliquid facere temptaverit irrita sit eius ordinatio. et ipse coerceatur a synodo; nam si ordinare non potuerit; nullatenus iudicabit;

CXVIII·

[f.137v]

UT NULLUS EPISCOPUS PRESBYTER ET DIACONUS CONDUCTOR EXISTATEXHISTAT ET UT LECTORES UXORES ACCIPIANT ET CLERICI ABSTINEANT AB USURIS ET QUO TEMPORE VEL IPSI VEL VIRGINES CONSECRENTUR EX CONCILIO CARTAGINIS;

Item placuit ut episcopi presbyteri et diaconi non sint conductores ut procuratores. neque ullo turpi negotio et inhonesto victum querant. quia respicere debent scriptum esse; nullus militans deo implicat se negotiis secularibus; placuit [f.138r]ut lectores cum ad annosannis pubertatis venerint; cogantur aut uxores ducere aut continentiam profiteri; item placuit ut clericus si commodaverit pecuniam pecuniam accipiat; si speciem· eandemeadem speciem quantam dederit accipiat. et ut ante viginti quinque annos ętatis nec diaconi ordinentur. nec virgines consecrentur et ut lectores populum non salutent;

CXVIIII;

[f.138r]

SI QUI CLERICI AB EPISCOPIS SUIS PROMOTI CONTEMPSERINT NEC ILLIC MANEANT UNDE RECEDERE NOLUERUNT EX EODEM CONCILIO; CAP XXX·CONCILIO;

Item placuit ut quicumque clericiquicumque vel diaconi pro necessitatibus ecclesiarum non obtemperaverint episcoposepiscopis suossuis volentevolentibus eos ad honorem ampliorem in sua ęcclesia promovere; nec illic ministrent in gradu suo unde recedere noluerunt;

CXX·

[f.138r]

DE HIS QUI PLEBES PROPRIAS DERELINQUNTDERELINCUNT EX CONCILIO AFRICANO; CAP XXXAFRICANO;

Rursum placuit; ut nemini sit facultas relicta principali cathedra; ad aliquam ęcclesiam in diocesim constitutam se conferre· vel in re propria divinius quam oportet constitutum. curam vel frequentationem propriae cathedrecatedre neglegere;

CXXI·

[f.138r]

UT EPISCOPI QUI ORDINANTUR AB ORDINATORIBUS SUIS EPISTULAS ACCIPIANT QUI DIEM ET CONSULEM PREFERANT EX EODEM CONCILIO CAP LVICONCILIO

Deinde placuit ut quicumque deinceps ordinantur per provincias suasprovincias africanas litteras accipiant ab ordinatoribus suis. manu eorum subscriptas· continentes consulem et diem ut nulla altercatio de posterioribus vel anterioribus oriatur;

CXXII·

[f.138r]

DE HIS QUI SEMEL IN ECCLESIA LEGERINTECCLESIA AB ALIIS NON POSSE PROMOVERI EX EODEM CONCILIO; CAP LVIICONCILIO;

[f.139r]

Item placuit ut quicumque in ecclesia vel semel legerit; ab alia ecclesia ad clericatum non teneatur; et suscripserunt; aurelius episcopus episcopus dixit ecclesię carthaginensiscartaginensis· huic decreto consensi et prelecto subscripsi; similiter et ceteri episcopi subscripserunt;

CXXIII·

[f.139r]

DE REBAPTIZATIONIBUS ET REORDINATIONIBUS; VEL TRANSLATIONIBUS EPISCOPORUM EX EODEM CONCILIO; CAP XVI·CONCILIO;

Illud autem suggerimus mandatum nobis quod etiam in capuensi plenaria synodo videtur statutum; ut non liceat fieri rebaptizationes. reordinationes vel translationes episcoporum; nam cresconius villaregensis episcopus plebe sua derelicta. tubuniensem invasit ecclesiam. et usque in odie commonitus secundum quod factumstatutum fuerat relinquere eandemeadem quam invaserat plebem contempsit; adversus istum que pronuntiata fuerant confirmata [f.139v]quidem audivimus; sed petimus secundum quod nobis mandatum est ut dignemini dare fiduciamfiduciam quo iam necessitate ipsa cogente liberum nobis sit rectorem provintięprovincię secundum statuta gloriosissimorum principium adversus illum adire; ut qui miti amonitioni sanctitatis vestrę adquiescere noluit et emendare inlicitum; auctoritate iudiciaria protinus excludatur; aurelius episcopus dixit; servata forma disciplinę non estimabitur appetitusadpetitus; si a vestra caritate modestę conventus recedere detractaverit· cum fuerit suo contemptu et contumacia faciente· etiam auctoritate iudiciaria conventus; honoratushonora et urbanus episcopi dixerunt; hoc enim abenim omnibus placet; ab universis episcopis dictum est iustum est placet;

CXXIIII·

[f.139v]

QUOD NON OPORTEAT ORDINATIONES EPISCOPORUM DIU DIFFERRE EX CONCILIO [f.140r]CALCIDONENSE; CAP XXV·CALCIDONENSE;

Quoniam quidam metropolitanorum quantum comperimus neglegunt commissos sibi greges et ordinationes episcoporum facere differunt; placuit sancta synodo intra tres menses ordinationes episcoporum caelebrari. nisi forte necessitas inexcusabilis preparet tempus dilationis extendi; quod si hoc minimeminimę fecerit correptioni ecclesiastice subiacebit; verumtamen reditus ecclesie viduate; penes economumoecconomum eiusdem ecclesiae integri reserventur;

CXXV·

[f.140r]

QUALES VEL QUAM DOCTI DEBEANT ORDINARI EPISCOPUM EX CONCILIO CARTAGINIS·

Qui episcopus ordinandus est antea examinetur· si natura prudens est· si docibilis· si moribus temperatus· si vita castus· si sobrius. si misericors si litteratus. si in lege domini instructus· si in scripturarum sensibus cautus. si in dog[f.140v]matibus ecclesiasticis exercitatus. et ante omnia si fidei documenta verbis simplicibus adserataserat· id est patrem et filium et spiritum sanctum unum deum esse confirmans totamque in trinitate deitatem coessentialemquoessentialem et consubstantialem et coęternalemquoęternalem et quo omnipotentem predicans. si singulam quamque in trinitate personam plenum deum. et totas tres personas unum deum· si incarnationem divinam non in patre neque in spiritu sancto factamfactum sed in filio tantum credat. ut qui erat in divinitate dei patris filius. ipse fieret in homine hominis matris filius; deus verus ex patre; homo verus ex matre; carnem ex matris visceribus habens et animam humanam rationalem simul in eo utriusque natura· id est homo et deus una persona unus filius unus christus unus deusdominus creaturarum omnium que sunt et auctor et dominus et creator cum patre et spiritu sancto omnium creaturarum qui passus si [f.141r]vera carnis passione. mortuus vera corporis sui morte. resurrexit vera carnis sue ressurectione. et vera animę resumptione in qua veniet iudicare vivos et mortuos; Querendum etiamQuerendum habeo si novi et veteris testamenti· id est legis et prophetarum et apostolorum unum eundem que credat auctorem et dominum. si diabolus non per conditionem sed per arbitrium factus sit malus; querendum etiam habeo si credat huius quam gestamusgestamu et non alterius carnis resurrectionem. si credat iudicium futurum et recepturos singulos pro his queq in hac carne gesserunt. vel poenaspenas vel premia; si nuptias non inprobet· si secunda matrimonia non dampnet; Si carnium perceptionem non culpet· si poenitentibus reconciliatis communicet· Si in baptismo· omnia peccata id est tam illud originale contractum· quam illa que voluntariae admissa sunt dimitantur. si extra ecclesiam catholicam [f.141v]nullus salvetur; cum in his omnibus examinatus inventus fuerit plene instructus tunc consensuconsens clericorum et laicorum et conventuconventum totius provinciae; episcoporum maximequemaximeq metropolitani vel auctoritate vel presentia ordinetur episcopus; suscepto in nomine christi episcopatu; non suę dilectioni nec suis motibus sed his patrum definitionibus adquiescens in cuius ordinatione etiam ętas requiratur quam sancti patrespatris exemplo salvatoris in prelegendis episcopis constituerunt; dehinc disponitur qualiter ecclesiastica officia ordinentur

CXXVI;

[f.141v]

QUALITER CONSECRENTUR EPISCOPI EX CONCILIO QUO SUPRA

Episcopus cum ordinatur. duo episcopi episcopi ponant et teneant evangeliorum codicem super caputcapud et cervicem eius. et uno super eum fundente benedictionem. reliqui omnes episcopi qui assuntadsunt manibus suis capud eius tangant;

DE ORDINATIONE MINISTRORUM SACERDOTUM QUANDO FIAT EX EPISTULA LEONI AD DIOSCORUM;

[f.142r]

Quod ergo a patribus nostris propensiore curavimus esse servatum a vobis quoque volumus· custodiri. ut non passim· diebus omnibus sacerdotalis vel levitica ordinatio celebretur. sed post diem sabbati eiusque noctis queq in prima sabbati lucescit exordia diligantur; in quibus his qui consecrandi sunt ieiuniis et a ieiunantibus sacra benedictio conferatur. quod eiusdem observantie erit si mane ipso dominico die continuato sabbati ieiunio celebratur; a quo tempore precedentis noctis initia non recedunt. quia ad diem resurrectionis sicut etiam· in pasca domini declaratur pertinere non dubium est; Nam preter auctoritatem· consuetudinis quam ex apostolica novimus venire doctrina; etiam sacra scriptura manifestat. quod cum apostoli· paulum et barnaban ex precepto spiritus sancti ad evangelium gentibus mitterentmitteret [f.142v]predicandum ieiunantes et orantes inposuerunt eis manus ut intellegamus quanta et dantium et accipientium devotione curandum sit. ne tante benedictionis sacramentum neglegenter videatur inpletum; et ideo· pię· et laudabiliter apostolicis morem gesserisgesseri institutis; si hanc ordinandorum sacerdotum formam per ecclesias quibus dominus preesse te voluit etiam ipse servaveris. ut hihis qui consecrandi sunt numquam benedictio. nisi in diae dominice resurrectionis tribuatur. cui a vespere sabbati initium constatconstet adscribi et tantis divinarum dispensationumdispositionum ministeriis consecrata quidquid a domino est insignius constitutum. ut in in huius diei dignitatem sit gestum; in hac mundus sumpsitsumsit exordium; in hac per resurrectionem christi et mors interitum et vita accepit principium; in hacac apostoli a domino [f.143r]predicandi omnibus gentibus evangelii tubam sumunt; et inperandum universo mundo sacramentum regenerationis accipiunt; In hac sicut beatus iohannes evangelista testatur. cum congregatis in unum discipulis clausis ianuis ad eos dominus introiret; insufflavit et dixit; accipite spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata remittentur eis et quorum detinueritis detentadetemta sunt; In hac denique promissus a domino apostolis spiritus sanctus advenit; ut celesti quadam regula insinuata et tradita· noverimus in illa die celebranda nobis esse misteria sacerdotalium benedictionum· in qua consulta omnia dona gratiarum; ut autem in omnibus observantia nostra concordet;

CXXVIII

[f.143r]

EX CONCILIO CARTAGINIS·

Ut episcopus non longe ab ecclesia ospitiolum habeat·

CXXVIIII·

[f.143r]

UT EPISCOPUS ET PAUPERES ET INFIRMOS TUEATUR EX CONCILIO AURELIANENSEAURILIANENSE;

Episcopus pauperibus vel infirmis qui debilitatedibilitate [f.143v]facientem non possunt suis manibus laborare; victum et vestimentum in quantum possibilitas habuerit largiatur;

CXXX·

[f.143v]

UT EPISCOPUS SUPPELLECTILEM ET MENSAM VILEM HABEAT EX CONCILIO CARTAGINIS·

Episcopus vilem supellectilem· mensam achac victum pauperem habeat; et dignitatis suese auctoritatem. fide et vitae meritis queratqrat;

CXXXI

[f.143v]

EX CONCILIO QUO SUPRA·

UT episcopus libros gentilium non legat; hereticorum autem· pro necessitate et tempore.

CXXXII

[f.143v]

EX CONCILIO QUO SUPRA·

UT episcopus gubernationem viduarum aut peregrinorum. non perseipsum sed per arcipresbyterumarcepresbyterum· aut per archidiaconumarcediaconum agat;

CXXXIII·

[f.143v]

EX CONCILIO CUIUS SUPRA·

Ut Episcopus Episcopus tuitionem testamentorum non suscipiat.

CXXXIIII

[f.143v]

EX CONCILIO SUPRA SCRIPTO·

Ut episcopus nec provocatus pro rebus transitoriis· litiget·

CXXXV·

[f.143v]

EX CONCILIO CARTAGINENSE·

Ut episcopus antequam ordinetur. canones ag[f.144r]noscat; ita placuit ordinandis episcopis vel clericis· prius ab ordinatoribus suis decreta conciliorum auribus eorum inculcentur. ne se aliquid contra statuta concilii fecisse pęniteat;

CXXXVI

[f.144r]

UT EPISCOPUS DIE DOMINICO AB ECCLESIA DEESSE NON DEBEAT EX CONCILIO AURILIANENSE;

Episcopus si infirmitate non fuerit inpeditus ecclesiae cui proximus fuerit die dominico deesse non liceat·

CXXXVII·

[f.144r]

UT EPISCOPUS NULLAM CURAM REI FAMILIARIS AD SE REVOCETREVOCANS TANTUM ORATIONI ET DOCTRINE VACIT EX CONCILIO BRACARENSE·

Episcopus nullam rei familiaris curam ad se revocet; sed ut lectioni et orationi et verbi dei predicationi tantummodo vacet;

CXXXVIII·

[f.144r]

EX CONCILIO CARTAGINIS·

Ut episcopus quolibet loco sedens stare presbyterum non patiatur;

CXXXVIIII·

[f.144r]

EX CONCILIO QUO SUPRA·

De consessu presbyteri cum episcopo in ecclesia· ut episcopus in ęcclesia consessu presbyterorum sublimior [f.144v]sedeat; intra domum vero; collegam se presbyterorum esse cognoscat·

CXL

[f.144v]

QUAMDIU EPISCOPUS IN ALIENA CIVITATE REMORETUR. EX CONCILIO SARDICENSESERDICENSE· CAP XIIII·

OSIUS episcopus dixit; et hoc quoque statuerestature debetis; ut ex alia civitate cum venerit ad aliam civitatem vel ex provintia sua ad aliam provintiamprovinciam· et ambitioni magis quam devotioni serviens voluerit in alienam civitatem multo tempore residere; forte enim evenit episcopum loci non esse tam instructum neque tam doctum; Is vero qui advenit incipiat contempnerecontemnere eum et frequenter facere sermonem ut dehonestet et infirmet illius personam ita ut ex hac occasione non dubitet relinquere adsignatam sibi ecclesiam et transeat ad alienam; definite ergo tempus quia et non recipi episcopum inhumanum est. et si diutius resideat perniciosum est; hoc ergo ne fiat; provi[f.145r]dendum est; memini autem superiore concilio fratres nostros sanctos constituisse constituisse; ut si quis laicus in eam quam commoratur civitate tres dominicos dies· id est per tres septimanas non celebraset conventum; communione privaretur; si hec circa laicos constituta sunt; multo magis episcopos nonnec licet nec decet si nulla sit tam gravis necessitas que detineat amplius a supratam scripto tempore absensabsen sit ab ecclesia sua; universi dixerunt placere sibi;

CXLI·

[f.145r]

NE LICEAT EPISCOPO A SUA ECCLESIA PLUS TRIBUS EBDOMADIBUS ABESSE EX EODEM CONCILIO.

Osius episcopus dixit; quia nihil pretermitti oportet· sunt quidam fratres et coepiscopi nostri qui non in ea civitate in qua videntur episcopi esse constituti vel certe parvam rem illic habeant. alibi autem idonea predia habere cognoscuntur. vel affectionem proximorum quibus indulgeant. hactenusactenus permitti eis oportet ut accedant ad possessiones suas et disponant vel ordinent fructum [f.145v]laboris sui ut post tres dominicasdominicos id est post tres ebdomadas si morari necesse est in suis potius fundis morentur; aut si est proxima civitas. in qua· est presbyter ne sine ecclesia videantur facere diem dominicum; illuc accedant. ut neque res domestice per absentia eius detrimentum sustineant. et non frequenter veniendo ad civitatem in qua episcopus moratur suspitionemsuspicitionem iactantiae et ambitionis evadat; universi dixerunt placere sibi;

CXLII·

[f.145v]

DE LAICIS NON TEMERE FACIENDIS EPISCOPIS EX EODEM CONCILIO;

Osius episcopus dixit; et hoc necessarium arbitror. ut diligentissime tractetis si forte aut dives aut scolasticus de foro aut ex administratoreadministrare episcopus fuerit postulatus. ut non prius ordinetur· nisi ante et lectores munere et officium diaconii aut presbyterii fuerit perfunctus; et ita per singulos gradusgrados si dignus fuerit; ascen[f.146r]dat ad culmen episcopatus; potest enim per has promotiones que habebunt utique prolixum tempus. probari qua fide sit· qua modestia qua gravitate et verecundia; et si dignus fuerit probatus; divino sacerdotio inlustretur. quia conveniens non est· nec ratio vel disciplina patitur. ut temere et leviter ordinetur aut episcopus aut presbyter aut diaconus qui neofitus· est. maxime cum et magister gentium beatus apostolus· ne hoc fieret denuntiasse et prohibuisse videatur; sed hii quorum per longum tempus examinata sit vita et merita fuerint conprobata;

CXLIII·

[f.146r]

QUANDO ET IN QUIBUS CAUSIS EPISCOPI AD COMITATUM IRE DEBEANT EX EODEM CONCILIO·

Osius episcopus dixit; inportunitates et nimia frequentia et iniuste petitiones; fecerunt· nos non tantum habere vel gratiam vel fidutiam· dum quidam non cessant ad comitatum ire episcopi et maxime africeafri; qui [f.146v]sicut cognovimus sanctissimi fratres et coepiscopi nostri gratisgrati salutaria consilia spernunt atqueadque contempnuntcontemnunt ut non solum ad comitatum multas et diversas ecclesieęcclesię non profuturas ferantpreferant causas ut fieri solet aut oportet aut pauperibus aut viduis aut pupillis subveniatur. sed et dignitates seculares et administrationes sed et scandala excitant; honestum est est autem ut episcopi intercessionem his prestent. quiquia iniqua vi opprimuntur· aut si vidua affligatur aut pupillus expolietur. si tamen· ista nomina iustam habeant causam aut petitionempetionem; si vobis ergo fratres karissimi placet decernite ne episcopi ad comitatum accedant. nisi forte hihis qui religiosi imperatoris litteris vel invitati vel evocati fuerint; sed quoniam sepe contingit ut ad misericordiam ecclesiae confugiant qui iniuriam patiuntur aut qui peccantes in exilio vel insulis damnantur aut certe [f.147r]quamcumque sententiam suscipiunt subveniendum est his et sine dubitatione petendapetenda indulgentia; hoc ergo si vobis placet. universi dixerunt; placet et constituatur;

CXLIIII·

[f.147r]

DE DIACONIBUS AD COMITATUM DIRIGENDISDEREGENDIS EX EODEM CONCILIO·

Osius episcopus dixit· hoc quoque providentia vestra tractare debet quidqui decrevistis; ne episcoporum inprobitasinprouitas nitatur ut ad comitatum pergant; quicumque ergo quales super istis memoravimus preces habuerint vel acceperint; per diaconum suum mittant· quia persona ministri invidiosa non est· et queq inpetraverit celerius poterit referrereferre; et hoc consequens esse videtur; ut de quolibet provincia episcopi ad eum fratrem et coepiscopum nostrum preces mittant· qui in metropoli consistit. ut ille et diaconum eius et supplicationes destinet tribuens commendatitiascommendacitias epistolasepistulas pari ratione ad fratres et coepiscopos nostros qui illo tempore [f.147v]in his regionibus et urbibus morantur in quibus felix et beatus augustus rempublicam gubernant; Si vero habet episcopus amicos in palatio quibusqui cupit aliquid quod tamen honestum est impetrare· Non prohibetur per diaconum suum rogare ac significare his quod scit benigna intercessione sibi absenti posse prestare;

CXLV·

[f.147v]

QUOD AD COMITATUM COMITATUM PRO PUPILLIS ET VIDUIS AC NECESSITATEM PATIENTIBUSPACIENTIBUS; SIT EUNDUM EX EODEM CONCILIO· CAP XCONCILIO·

Qui vero romam venerint sicut dictum est sanctissimosanctissimi fratri et coepiscopo nostro romanę ęcclesię pręces quas habent tradant; ut et ipse prius examinetexhaminet· si honeste et iuste sunt· prestet diligentiam atque sollicitudinem ut ad comitatum perferantur; universi dixerunt placere sibi et honestum esse consilium; alippiusalipius episcopus dixit; si propter pupillos et viduas vel laborantes qui causas non iniquas habent susceperint peregrinationis [f.148r]incommoda; habebunt aliquid rationis; nunc vero cum ea postulent precipue quę sine invidia omnium et sine reprehensione esse non possunt; Non necesse est ire ad comitatum·

CXLVI·

[f.148r]

QUOD NON OPORTEAT EPISCOPOS CLERICOS ET MONACHOS PREDIA ALIENA CONDUCERE EX CONCILIO CALCIDONENSE;

Pervenit ad sanctam synodum quod quidam qui in clero videntur allecti· propter lucra turpia conductores alienarum possessionum fiant et secularia negotia sub cura sua suscipiant. dei quidem ministerium parvipendentes. sęcularium vero discurrentes domos. et propter avaritiam patrimoniorum sollicitudinemsollicitudines sumentes; decrevit itaque hoc sanctum magnumque concilium concilium que nullum deinceps· non episcopum non clericum vel monacum aut possessiones conducere aut negotiis secularibus se misceri preter [f.148v]pupillorum si forte leges inponant inexcusabilem curam aut civitatis episcopus ęcclesiasticarum rerum sollicitudinem habere precipiat. aut orfanorum et viduarum eorumque que sine ulla provisione sunt personarum· que maxime ecclesiastico indigent adiutorio propter timorem domini causa deposcat; si quis autem transgredi de cetero statuta temptaverit. huius modi ecclesiasticis increpationibus subiacebit;

CXLVII·

[f.148v]

DE HONORE MONACHIS COMPETENTE ET UT NULLUS EORUM TEMPTET ECCLESIASTICA AUT SECULARIA INQUIETARE NEGOTIA NEC ALIENUM SERVUM PRETER CONSCIENTIAM DOMINI EIUS SUSCIPERE EX EODEM CONCILIO CAP IIIICONCILIO

QUI VERE et sincere singularem sectantur vitam; competenter honorentur; quoniam vero quidam utentes habitum monachi ecclesiastica negotia civiliaque conturbant. circumeuntes differenter urbes nec non et monasteria sibi instituere [f.149r]temptantes; placuit nullum quidem usquam ędificare aut constituere monasterium vel oratorii domum preter conscientiam civitatis episcopi; monachos vero per unamquamque civitatem aut regionem subiectos esse episcopo. et quietem diligere et intentos esse tantummodo ieiunio et orationi· In locis quibus renunciaverunt seculo permanentes; nec ęcclesiasticis vero nec secularibus negotiis communicent. vel in aliquo sint molesti propria monasteria deserentes; nisi forte his precipiaturprecipiantur propter opus necessarium ab episcopo civitatis; nullum vero recipere in monasteriis servuum obtentu monachi preter sui domini conscientiam; transgredientem vero hanc difinitionem nostram; excommunicatum esse decrevimus. ne nomen dei blasphemetur; verumtamen episcopum convenit civitatis conpetentem monasteriorum providentiam gerere;

CXLVIII;

[f.149r]

DE PACIFICISPAFICIS PEREGRINORUM ID EST COMMENDATICIISCOMMENDACICIIS LITTERIS EX CONCILIO ANTIOCENO· CAP ANTIOCHENO·

Presbyteri qui sunt in agris; canonicas epistulas dare non possunt; ad solos tantum vicinos episcopos litteras destinabunt; chorepiscopi autem qui sunt inreprehensibiles; dare possunt pacificas. id est generales epistolasepistulas;

CXLVIIII·

[f.149r]

DE METROPOLITANIS SINGULARUM PROVINTIARUMPROVINCIARUM EX CONCILIO ANTIOCENOANTIOCHENO CAP VIIII

Per singulas regiones episcopos convenit nosse metropolitanum episcopum sollicitudinem totius provintie gerere; propter quod ad metropolim omnes undique qui negotia videntur habere concurrant; Unde placuit eum et honore pręcellere; et nihil amplius preter eum ceteros episcopos agere secundum antiquam a patribus nostris regulam constitutam· nisi ea tantum que ad suam diocesim pertinent possessionesque subiectas; unusquisque enim episcopus habeat suae parrochię potestatem ut regat iuxta re[f.150r]rentiam singulis competentem et providentiam gerat omnisomnes possessionispossessiones que sub eius suntest potestate. ita ut presbiteros et diaconos ordinet et singula suo iudicio conpręhendat; amplius autem nihil agere temptettemtet preter antestitem metropolitanum; nec metropolitanus sine ceterorum gerat consilio sacerdotum;

CL

[f.150r]

DE VACANTIBUS EPISCOPIS EX EODEM CONCILIO; CAP XVIICONCILIO;

Si quis episcopus vacans in ęcclesiam vacantem prosiliat sedemque pervadat· absque integro perfectoque consilio; hic abiciaturhabiciatur necesse est; etsi cunctus populus quem diripuit eum habere delegerit perfectum vero concilium illud est ubi interfuerit metropolitanus antistes;

CLI

[f.150r]

UT METROPOLITANIS SUA IURAIUR SERVENTUR EX DECRETO PAPĘ LEONIS·

Igitur secundum patrum sanctorum kanales episcoporum dei conditos et totius mun[f.150v]di reverentia consecratos metropolitanos singularum provintiarum episcopos quibus ex delegatione nostra fraternitatis tuę cura pretenditur ius traditum sibi antique dignitatis bitemeratum habere decernimus· ita ut a regulis prestitutis nulla aut neglegentia aut presumptione discedant·

CLII

[f.150v]

LEOTEODORO EPISCOPO FOROIULIANENSI SALUTEM·

Sollicitudinis quidem tuę iste ordo esse debuerat ut cum metropolitano primitus de eo quod querendum esse videbatur conferes ac sic id quod ignorabat dilectio tua etiam ipse nesciret instrui vos pariter posceretis quia bi causis quę ad generalem observantiam pertinent· nihil sine primatibus oportet inquiri·

CLIII

[f.150v]

De presidibus vel ceteris rem publicam agere volentibus sine litteris episcopi sui communicent· et cum contra disciplinam egerint excommunicentur· Ex concilio arelatense·

De presidibus qui fideles ad presidatum prosiliunt· ita placuit ut cum promoti fuerint litteras accipiant ecclesiasticas communicatorias· ita tamen ut in quibuscumque locis gesserint ab episcopo eidem loci cura illis agatur· ut cum cęperint contra disciplinam publicam agere tum demum a communione excludantur·

CLIIII

[f.150v]

Ut clerici vel laici in aliena ecclesia non communicent sine litteris episcopi sui· ex concilio cartaginensi·

Casianus velenensis episcopus dixit· Statuat grauitas vestra ut unusquisque clericus vel laicus non communicent in alia plebe sine litteris episcopi sui;

CLV

[f.150v]

quod oporteat egenis episto tribui· honestiores autem commendaticiis litteris adprobari· Ex concilio calcidonensi· kap· XI·

Omnes pauperes et indigentes ecclesiastico auxilio cum proficiscuntur sub probatione epistolii vel ecclesiasticis pacificis tantum modo commendare decrevimus et non commendaticiis litteris; Propter quod commen[f.151r]daticias litteras honoratioribus tantummodo prestari personis conveniat·

CLVI

[f.151r]

De clericis qui sine epistolis sui pontificis proficiscuntur· Ex concilio agatense·

Presbiter aut diaconus vel clericus sine antitis sui epistolis ambulans· communionem ei nullus impendat·

CLVII

[f.151r]

Ut sine epistola episcopi sui non liceat clericum proficisci· et de monachis vel abbatibus ex concilio eodem

Clerici sine commendaticiis epistolis episcopi sui licentia non pateant evangelizandi· in monachis quoque presentis sententię forma servetur· quod si verborum increpationem non emendaverint· etiam verberibus statuimus coherceri· Servandum quoque de monachis ne eis ad solitarias cellulas liceat a congregatione discedere· nisi forte probatis post emeritos labores aut propter infirmitatis necessitatem asperior abbatibus regula remittatur· quod ita demum fiet· ut intra eadem monasterii septa manentes tamen sub abbatis potestatem separatas habere permittantur· Abbatibus quoque singulis diversas cellulas aut plurima monasteria habere non liceat· nisi tantum propter incursum hospitalitatis intra muros receptacula collocare·

CLVIII

[f.151r]

Incipit epistola formata attici episcopi constantinopolitani·

Greca elementa litterarum numeros etiam exprimere. nullus qui vel tenuiter greci sermonis notitiam habet ignorat Ne igitur in faciendis epistolis canonicis quas mos formatas appellat aliqua fraus falsitatis temere presumetur· hoc a patribus CCCXVIII· niceam congregatis saluberrime inventum est et constitutum· ut formate epistolę hanc calculationis seu supputationis habeant rationem· id est assumanturassumatur in supputatione prima greca elementa patris et filii et spiritus sancti· hoc est que elementa octogenarium et quadringentesimum et primum significant numerum· Petri quoque apostoli prima littera qui numerum octogenarium significat· eius quoque qui scripsit episcopi prima littera cui scribitur secunda· accipientis tertia littera· civitatis quoque de qua scribitur quarta· et indictionis quęcumque est id temporis· idem qui fuerit numerus assumatur· Atque ita his omnibus [f.151v]grecis litteris quę ut diximus numeros exprimunt in unum ductis· una quecumque collecta fuerit summam epistolam teneat· Hanc qui suscipit omni cum cautela rite requirat expressum; Addat preterea separatim in epistola etiam nonagenarium et nonum numerum qui secundum greca elementa significant;