[f.16r]

CAPITULA· IIII·

[f.16r]

QUOD NULLI SIT ULTIMA PENITENTIA DENEGANDADENEGANA· EX EPISTOLA PAPAE CAELESTINI· AD EPISCOPOS GALLIARUM; CAPUT· XCI·XII·

Agnovimus enim pęnitentiam morientibus denegari; nec illorum desideriisdesideris annui qui obitus sui tempore· hoc animę suę cupiunt remedio subveniri; horremus fateor tante inpiętatis aliquem repperiri· ut de dei piętate desperet quasi non possit ad se quovis tempore concurrenti succurrere et periclitantem sub honere peccatorum hominumhominem pendere quo se ille expedire desiderat et liberare liberare; Quid hoc rogo· aliud est· quam morienti mortem addere eius que animam sua crudelitate ne absoluta esse possit occidere. cum deus ad subveniendum paratissimus invitans ad pęnitentiam sic promittat; peccator inquid quacumque dię conversus fuerit peccata eius non reputabunturreputabitur ei; et iterum; nolonoli mortem peccatoris· sed tantum ut convertatur [f.16v]et vivat· Salutem ergo homini adimit quisquis mortis preterea tempore pęnitentiam denegarit; et desperavit de clementia dei; qui eum ad subveniendum morienti sufficere vel momento posse non crediditcredit; perdidisset latro in cruce premium ad dexteram christi pendens pendens si illum unius honore pęnitentia non iuvisset; cum esset in pęna penituit; et per unius sermonis promissionem habitaculum paradisi deo promitente promeruit; Vera ergo ad deum conversio in ultimis positorum mente potius est estimanda quam tempore propheta hoc taliter adserente; cum conversus ingemueris tunc salvus eris; cum ergo dominus sit cordis inspector· quovisquivis tempore non est deneganda pęnitentia postulanti· cum illi se obliget iudici cui occulta omnia noverit revelari·

II·

[f.16v]

DE HIS QUI NECESSITATE MORTIS URGENTE PENITENTIAM· SIMUL ET VIATICUM PETUNT ET DE HIS QUI OBMUTISCUNTOBMUTESCUNT ANTEQUAM AD EOS SACER[f.17r]DOS DATURUS PENITENTIAM ACCEDAT EX EPISTOLA PAPE LEONIS AD THEODORUM FOROIULIANENSEMFOROIULIENSEM EPISCOPUM·

Ita ergo talium necessitati auxiliandum est· ut nec actio illis pęnitentię nec communionis gratia denegetur si eam etiam amisso vocis offitio per inditia integri sensus querere conprobentur; quod si ita aliqua egritudine fuerint· adgravati ut quod paulo ante poscebant· sub presentia significare non valeantvaleant. testimonia eis· fidelium cumstantium prodesse debebunt; simul tamen et pęnitentię et reconciliacionis beneficium consequantur· servata tamen regula canonum circa eorum personas qui in dominica fide discedendodiscendendo peccaverint;

III·

[f.17r]

QUOD OPORTEAT EUM QUI PRO INLICITIS VENIAM POSCIT ETIAM A MULTIS LICITISLITITIS ABSTINERE EX EPISTOLA PAPE LEONIS AD RUSTICUM NARBONENSEM EPISCOPUM;

Aliud quidem est debita iusta reposcere· [f.17v]aliud propria perfectionis amore contempnere; sed inlicitorum veniam postulantempostolantem· oportet etiam a licitis abstinere; dicente apostolo; Omnia licent· sed non omnia expediunt; Unde si penitentespenetentes habent causam quam neglegere forte non debeant· melius expetit quis ęcclesiasticum quam forense iudicium;

IIII·

[f.17v]

QUOD PENITENTIPENITENDI NULLA LUCRA NEGOTIATIONIS EXERCERE CONVENIATCONVENIAD· EX EADEM EPISTOLA·

Qualitas lucri negotiantem aut excusat aut arguit· quia est et honestus questus et turpis; verumtamen penitenti utilius est dispendia pati· quam periculis negotiationis obstringi· quia difficile est inter ementis vendentisque commertium· non intervenire peccatum;

[f.17v]

QUOD AD MILITIAM SECULAREM POST PENITENTIAM REDIRI NON DEBEAT EX EADEM EPISTOLA·

Contrarium est omnino ęcclesiasticis regulis· post pęnitentię actionem [f.18r]redire ad miliciam secularem· cum apostolus dicat; Nemo militans deo inplicat se negotiis secularibus; unde non est liber a laqueis diaboli; qui se militię mundane voluerit inplicare;

QUOD ADULESCENS SI URGUENTE QUOCUMQUE PERICULO PENITENTIAM GESSIT ET NON SE CONTINET UXORIS POTEST REMEDIO SUSTINERI QUOUSQUE POSSIT ADIPISCI CONTINENTIE STATUM PER TEMPORIS MATURITATEM. CETERI TAMEN PENITENTESPENITENTEM A CONIUGIIS DEBEANT CONTINERE; EX EADEMEODEM EPISTOLA·

In adulescentia constitutus si urguente aut metum mortis aut captivitatis periculo pęnitentiam gessit et postea timens lapsum incontinentię venialisiuvenalis copulam uxoris elegit ne crimen fornicationis incurreret; rem videtur fecisse venialem· si preter coniugem nullam omnino cognoverit; in quo tamen non regulam constituimus· sed quid sit tolerabilius estimamus; nam secundum veram cognitionem [f.18v]nihil magis ei congruit qui penitentiam gessit; quam castitascaritatis perseverans et mentis et corporis;

VII

[f.18v]

DE HIS QUI POST PENITENTIAM HABITUM SECULAREM PRESUMUNT; EX CONCILIO ARAELATENSE

Hi qui post sanctam religionis professionem apostatantapos et ad seculum redeunt· et postmodum pęnitentiae remedia non requiruntquirunt· sine pęnitentia communionem penitus non accipiant; quos etiam iubemus ad clericatus offitium non admitti; et quicumque ille post penitentiam habitum secularem non presumat; quod si presumpserit ab ecclesia alienus efficiatur;

VIII

[f.18v]

QUOD QUIBUSDAM PENITENTIBUS PRISTINA REDDANTUR CONIUGIA PROPTER IUURNILEMIUURNALEM ETATEM. QUIBUSDAM VERO INTERDICANTUR CONIUGIA. ET QUOD HEC ET A VIRISVRI ET A FEMINIS UNIFORMITER OBSERVARI DEBEANT EX CONCILIO TOLETANO;

Antiqui et sanctissimisanctissimus est patris sententia pape leonis· ut his qui in etate adulescentię posituspositis dum mortis formidat casum perveneritprevenerit ad penitentiae remedium· si coniugatus [f.19r]forte fuęrit incontinens ne postea adulterii incurrat lapsum; redeat ad pristinum coniugium quousque possit adipisci temporistempori maturitatem continentię statum; quod nos sicut de viris ita et de feminis ęquoęo modo censemus; non quidem hoc generaliter et legitime preceptum; sed constat a nobis pro humana fragilitate indultum· ea dumtaxat ratione ut si ishis qui penitentię non est legibus deditus ante ab hac vita discesserit quam ex consensu ad continentiam eorum fuerit regressus. superstiti non liceat denuo ad uxorios transire amplexusamplexos; Si autem illius vita extiterit superstessuperestis qui non accepit benedictionem penitentis; nubat si se continere non potest. et alterius consortio fruatur uxoris; quod de utroque sexu pari modo a nobis manifestum est decrevisse; ita videlicet ut in his omnibus sacerdotis ordinatio expectetur. ut iuxta quod etatem aptam prospexerit continentię. absolutionis vel districtionis tribuat legem;

VIIII·

[f.19r] [f.19v]

DE HIS QUI PENITENTIAMPENITENTIM MINIME SERVAVERINT EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE SIRICII AD HIMERIUMHIEMERIUM EPISCOPUM TERRAGONENSEM·

De his vero non incongrueingrue dilectio tua apostolicam sedem credidit consulendam· qui acta penitentia tamquam canes ac sues ad vomitus pristinos et volutabra redeuntes et militiae cingulum et ludicras voluptates et nova coniugia et inibitos denuo appetivere concubitus quorum professam incontinentiam generati post absolutionem filii prodiderunt; de quibus quia iam suffugium non habenthabeant penitendi; id duximus decernendum. ut sola intra ęcclesiam fidelibus oratione iungantur sacre mysteriorum caelebritati quamvis non mereantur intersint· a dominice autem mense convivio segregentur· ut hac saltem districtione correcti et ipsi in se sua errata castigent et aliis exemplum tribuant. quatinus ab obscenis cupiditatibus [f.20r]retrahantur; quibus tamen quoniam carnali fragilitate ceciderunt· viatico munere cum ad dominum ceperint proficisci per communionis gratiam volumus subveniri; quam formam et circa mulieres quę se post pęnitentiam talibus pollutionibus se devinxeruntdevixerunt servandam esse censemus;

X

[f.20r]

Qualiter maiores pęnitentiam accipiant que minoribus· NON FACILE COMMITTENDA EST· EX CONCILIO· AGATENSEAGATTENSE;

Penitentes tempore quo pęnitentiam petunt; inpositione manuum et cilicium super capita a sacerdote sicut ubiquę constitutumconstitum est consequantur; si autem comas non deposuerint aut vestimenta non mutaverint; abiciantur; iuvenibus etiam pęnitentia non facile committenda est; propter ętatis fragilitatem· viaticum tamen omnibus in morte positis non negandum;

XI·

[f.20r]

VT PENITENTIAE TEMPORA IUXTAIUX QUALITATEM PECCATI DECERNANTUR [f.20v]EX CONCILIO AFRICANO·

Penitentibus secundum differentiam peccatorum; episcopi arbrio pęnitentię tempora decernantur;

XII·

[f.20v]

ITEM EX EODEM CONCILIO·

Ut sacerdos penitentiam inplorantiinplorantia absque personę acceptione pęnitentię leges iniungat;

XIII·

[f.20v]

EX CONCILIO ARELATENSE·

Ut penitentia coniugatis ex consensu detur; penitentiam coniugatis non nisi ex consensu danda;

XIIII·

[f.20v]

DE REMEDIO PENITENTIĘ ET QUOD ABSOLUTIO PENITENTUMPENITENDUM PER MANUM INPOSITIONEM EPISCOPORUM SUBPLICATIONIBUS FIAT PROPTER QUOD NECESSE EST UT REATUS PECCATORUM ANTE ULTIMUM DIEM SACERDOTALI SUPPLICATONE SOLVANTUR ETIAM SI PERICULO MORTIS URGENTE STATIM POST ACCEPTIONEM PENITENTIĘ ET RECONCILIATIOCONCILIATIO SUBSEQUATUR EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE LEONIS AD THEODORUM FOROIULIANENSEMFOROIULIENSEM EPISCOPUM;

Multiplex misericordia dei ita lapsibus humanis subvenit ut non solum per baptismi gratiam [f.21r]sed etiam per pęnitentię medicinam spes vitae reparetur aeternae; et qui regenerationis dona violassent proprio se iuditio condempnantes. ad remissionem criminum pervenirent; sic divine voluntatis presidiis ordinatis. ut indulgentia dei nisi supplicationibus sacerdotum nequę atad obtineri; mediator enim dei est et hominum dominus iesus christus; hanchac prepositisprepositus ecclesiae tradidit potestatem; ut et confitentibus pęnitentię sanctionem darent et ad eadem salubri satisfactione purgatos ad communionem sacramentorum per ianuam reconciliationis admitterent; cui utiquę operi incessabiliter ipse salvator intervenit; nec umquam ab his abest; ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi; ut si quisquid per servitutem nostram bono ordine et grato impletur affectu; non ambigamus per sanctum spiritum nobis fuisse donatum; Si autem aliquis eorum pro quibus domino supplicamus [f.21v]quocumque interceptus obstaculo a munere indulgentię presentis exciderit et priusquam ad constituta remedia perveniat. temporalem vitam humana conditione finierit. quod manens in corpore non recepit; consequi exitus carnę non poterit; necesse ergo est nos eorum qui sic obierint merita actusque discutere· cum dominus noster cuius iuditia nequeunt conprehendi quod sacerdotum implere ministerioministerium non siniuit; suesiue iustitię reservaret· ita potestatem suam timeri volens ut hic error omnibus prosit· et quod quibusdam tepidis aut neglegentibus accedit; nemo non metuet; multum enim utile ac necessarium est; ut peccatorum reatus ante ultimum diem sacerdotali supplicatione salvatur; his autem qui in tempore necessitatis et in periculis urguentis instantia pręsidium pęnitentię et mox reconciliationis inplorant; nec sa[f.22r]tisfactio interdicenda est nec reconciliatio deneganda· quia misericordię dei necmensuras possumus ponere nec tempora difinire· apud quem nullas patitur verevenire moras conversio· dicente dei spiritu per prophetam prophetam; cum conversus ingemueris tunc salvus eris; et alibi; dic iniquitates tuas prior· ut iustificeris· item· quia apud dominum misericordia est. et copiosa apud eum redemptio; in dispensandis itaque dei donis non debemus esse difficiles· nec se accusantium gemitus lacrimasque neglegere. cum ipsam penitendi affectionem ex dei credamus inspiratione conceptam. dicente apostolo; ne forte det illis deus pęnitentiam ut resipiscant a diaboli laqueis a quo capticaptivitate tenentur ad ipsius voluntatem;

XV·

[f.22r]

DE HIS QUI PRĘ DIVERSIS ERRATIS PLENITUDINEM FERVENTIUS EXIGERUNT EX CONCILIO LAUDICENSE;

De his qui diversis facinoribus peccaverunt et perserverantes in orationis confessioneconfessiono· [f.22v]et penitentię conversionem a malis habuere perfectam pro qualitate delicti talibus penitentię tempus impensum propter clementiam et bonitatem dei communio concedatur;

XVI·

[f.22v]

EX CONCILIO CARTAGINIS·

Ut neglegentes penitentes; tardius recipiantur;

XVII·

[f.22v]

ITEM EX EODEM CONCILIO;

Penitentes qui in infirmitate viaticum eucaristie acceperint; non se credant obsolutos sine manus inpositione si supervixerint;

XVIII·

[f.22v]

DE HIS QUI COMMUNIONEM TEMPORE MORTIS EXPOSCUNT· AUT SI DESPERATUSDISPERATUS ET CONSECUTUS COMMUNIONEM ITERUM CONVALUERUCONVALUERIT EX CONCILIO NICENO;

De his qui ad exitum veniunt. etiam nunc lex antiqua regularisque servabitur. ita ut si quis egreditur. e corpore ultimo et necessario viatico minime privetur; quod si desperatus et consecutus communionem oblationisque particeps [f.23r]factus iterum convaluerit; sit inter eos qui communionem orationis tantum modo consecuntur; generaliter autem omni cuilibet in exitu posito et poscenti sibi communionis gratiam tribui episcopus probabiliter ex oblatione dare debebit;

XVIIII·

[f.23r]

DE PENITENTIBUS UT A PRESBYTERIS NON RECONCILIENTUR NISI PRECIPIENTE EPISCOPO· EX CONCILIO· AFRICANO·

Ut pęnitentibus et secundum differentiam peccatorum. episcopi arbitrio pęnitentię tempora decernantur. et ut presbyter inconsulto episcopo non reconciliet penitentem· nisi absentia episcopi· necessitate cogente; cuiuscumque autem penitentis publicum et vulgatissimum crimen est quod universam ęcclesiam commoverit· ante absidamabsidiam manus ei inponantur;

XX·

[f.23r]

ITEM EX CONCILIO CARTAGINIS DE EADEM RE;

Aurelius episcopus dixit; si quisquam in periculo fuerit constitutus constitutus et se reconciliari divinis [f.23v]altaribus petierit. si episcopus absens fuerit· debet utique presbyter consulere episcopum et sic periclitantempereclitantem eius perceptore conciliare; quam rem debemus salubri consilio roborare; ab universis episcopus dictum est; placet quod sanctitas vestra necessario nos instruere dignata est;

XXI·

[f.23v]

DE TEMPORE REMISSIONIS PENITENTUM· EX EPISTOLA PAPĘ INNOCENTI AD DEGENTIUM EPISCOPUM·

De penitentibus autem qui sive ex gravioribus commissis sive ex levioribus penitentiam gerunt si nulla interveniat egritudo. quinta feria ante pascha eis remittendum romane ęcclesiae consuetudo demonstrat; ceterum de pondere estimando delictorum. sacerdotis est iudicare. ut adtendat ad confessionem penitentis· et ad fletus atquę lacrimas corrigentiscorrigendis. actum iubere dimitti cum viderit congruam satisfactionem; sane si quis egritudinem inciderit· [f.24r]atque usque ad desperationem devenerit; ei est ante tempus pasce relaxandum ne de seculo absque communione discedat;

XXII·

[f.24r]

UT PENITENTIS AB ALIIS EPISCOPIS VEL PRESBYTERIS NON RECIPIANTUR NEC ALIBI COMMUNICENT NISI IN IPSIS LOCIS UBI FUERUNT EXCLUSI EX epistolaDECRETO PAPE FELICIS AD EPISCOPOS PER siciliamDIVERSAS PROVINTIAS CONSTITUTIS·

Curandum vero maximę et omni cautela est providendum; ne quis fratrum coepiscoporumque nostrorum etiamaut etiam presbiterorum in alterius civitate vel diocesi penitente vel sub manu positum sacerdotis aut eum qui reconciliatum se esse dixerit sine episcopi vel presbyteri testimonio et litteris ad cuius pertinet parrochiam suscipiat·aut presbyter in parrochia aut episcopus in civitate suscipiat· quod si aliqua dissimulatione neglegiturnegligitur; culpa tangitur etiam clerusclerum qui locis in quibus hocho minus curatum fuęrit commorantur; his itaque rite dispositis et ad [f.24v]ecclesiarum vestrarum notitiam nostranostram deliberatione perlatis; parere vos convenit; de his similiter et in concilio arelatense;

XXIII·

[f.24v]

DE PINITENTIBUS SUBITO MORTUIS UT OBLATIONES EORUM RECIPIANTURRECIPIANTUR EX CONCILIO VASENSE·

Eorum quippequi penitentiam acceptam in bono vitę cursu satisfactoria conpunctione viventes sine communione inopinato nonnumquam transitu in agris aut in itineribus preveniuntur oblationem recipiendam et eorum funera ac deinceps memoriam ęcclesiastico affectu prosequendam. quia nefas est commemorationemcommorationem excludi a salutaribus sacris qui ad eadem sacra fidelifidelia affectu contendentes dum se diutius reos statuunt. indignos salutiferis ministeriis iudicant ac purgatiores restitui desiderant; si absque sacramentorum viatico intercipiuntur quibus forte nenec absolutissimam reconciliationem sacerdos denegandam putasset;

XXIIII·

[f.24v]

DE PĘNITENTIBUS TRANSGRES[f.25r]SORIBUS EX CONCILIO TOLETANO

Quamvis priora nunquam siluerint de tanto facinore concilia· ratio tamen poscit ut ea que frequenti prevaricatione iterantur. frequenti et sententia condempnentur; et ideo quam tanta existit perversitas hominum ut hii quosquo sub religiosoregioso habitu pęnitentię professio pro peccatorum veniaveniam ad manum sacerdotis deducit vel adduxit iterum rediviva malitia ad vite pristine sordes revocent· huius rei causa sancta sinodus decernitcernit ut si quis ingenuorum utriusque sexus si sub nomine penitentis habitu religioso sunt conversati postea autem comam nutrientis vel vestimenta secularia sumentes ad id quod reliquerant redierunt aut redierint ab episcopo civitatis in cuius territorio sunt conversi conpręhensi· russus legibus pęnitentię in monasteriis subdantur inviti; quod si facere [f. 25v]propter aliquem potestatis vigorem non potuerint; tunc sicut priorum canonum statuerunt decreta quousque ad amissum ordinem revertantur excommunicati et anathema condempnati habeantur· sed et hi his qui post excommunicationem vel interdictum cum ipsis communicaverint; sacerdos autem ad quem pertinere noscuntur si eos quolibetquodlibet munere vel favore aut neglegentięnegentię admonere noluerit ut aut revertendentes suscipiat aut contempnentes de ęcclesia reiciat. simili sententia plectatur quousque emendationis eorum ab eo sententia promulgetur·

XXV·

[f. 25v]

UT PRESBYTERI ET DIACONI IN GRAVIORE CULPA CONVICTI MANUS INPOSITIONEM TAMQUAM LAICI NEQUAQUAM SUSCIPIANT· EX CONCILIO CARTAGINENS;

Item confirmatum est ut si quando presbyteri vel diacones in aliqua graviori culpa convincti fuerint qua eos a ministerio [f.26r]necesse sit removeri. non eis manus tamquam penitentibus vel tamquam fidelibus laicis imponatur· neque permittendum ut rebaptizati ad clericatusclericatos gradum promoveantur; de hac re papapape quoque siricius ita decrevit dicens; illudillut quoque nos par fuit providere ut sicut paenitentiam agere cuiquam non conceditur clericorum; ita et post penitudinem ac reconciliationem nullinull umquam laico liceat honorem clericatus adipisci;

QUOD PRESBYTERI AUT DIACONI· SI IN ALIQUO CRIMINE PROLAPSI FUERINT NON POSSINT PER MANUS INPOSITIONEM PĘNITENTIĘ REMEDIUM CONSEQUI· EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE LEONIS AD RUSTICUM NARBONENSISNARBONENSE EPISCOPUM·

Alienum est a consuętudine ęcclęsiastica ut qui in presbiterali honore aut diaconii grudum fuerint consecrati. hi pro crimine aliquoaliqo suo per manus inpositionem remedium accipiant penitendi; quod sine dubio ex apostolica traditionetradictione descendit; secundum quod scrip[f.26v]tum est; sacerdos si peccaverit quis orabit pro illo? unde huiusmodi lapsis ad promerendam misericordiam dei privata est expectenda secessio; ubi illa satisfactio si fuerit digna sit etiam fructuosa;

EX CONCILIO ARELATENSE Penitentiam desiderantibus clericis non negandam·

XXVIII·

[f.26v]

DE HIS QUI DIVERSIS CAUSIS GENTILITATIS RITUS ALIQUID PEREGERUNT· EX CONCILIO ANCHHYRIANOANCHIRIANO·

De his qui sacrificare coacti sunt insuper et cenaverunt in idolio quicumque eorum cum ducerentur letiores habitu fuęrunt et vestimentis pretiosioribus usi sunt et preparatę cenae indifferenter pastipes extiterunt; placuit eos inter audientes uno anno constitui; succumbere vero tribus annis; in oratione autem communicare biennio; et tunc ad perfectionisprofectionis gratiam pervenire quotquotquodquot autem ascenderunt templa veste lugubri et recumbentes per omne tempus flevere discubitus. si compleverunt penitentiam. triennii temporis sine oblatione suscipiantur· Si autem non manducaverunt. biennio subiecti pęniten[f.27r]tiae tertio anno sine oblatione communicent ut perfectionem quatriennio consequantur; paenes episcopos autem erit potestas modum conversationis eorum probantes vel humaniisumaniis erga eos agere vel amplius tempus adicere; ante omnia vero precedens eorum vita et posterior inquiratur· et ita eis inpertiaturinpertiantur humanitas;

XXVIIII·

[f.27r]

DE LAPSIS EX CONCILIO NICENO· CAP XII;

De his qui preter necessitatem prevaricati sunt aut preter oblationem facultatum aut preter periculum vel aliquid huius modi quod factum est sub tyrannide licinii; placuit sinodo quamvis humanitate probentur indigni. tamen eis benivolentiam commodari; quicumque ergo veraciterveratiter penitudinem gerunt tribus annis fideles inter audientes habeantur; et sex annis omni se contritione deiciant; duobus autem annis sine oblatione populo in oratione communicent;

XXX·

[f.27r]

DE HIS QUI ABRENUNTIAVERUNT ET ITERUM AD SECULUM SUNT REGRESSI. EX EODEM CONCILIO.

[f.27v]

Quicumque vocati per gratiam primum quidem impetum monstraverunt deponentes militię cingulum postmodum vero ad proprium vomitum sunt relapsi ita ut quidam et pecunias tribuerent et benefitiis militiam repeterent· hihis decem annis post triennii tempus quo inter audientes erunt in afflictione permaneant; sed in his omnibus propositum et speciem pęnitentię convenit explorare; quotquotquodquot enim metu et lacrimis adque patientia vel bonis operibus rebus ipsis conversionem suam non simulationem demonstrantdemonstrat· hi definitum tempus auditionis implentes. tum demum fidelibus in oratione communicent; postmodum vero licebit episcopo de his aliquid humanius cogitare; quicumque vero indifferenter tulerunt et habitum introeundi ęcclesiam sibi arbitrati sunt ad conversionem posse sufficere; hi definitum modis omnibus tempus impleant;

XXXI·

[f.27v]

DE CATHOLICIS IN ERESIM TRANSEUNTIBUS; EX CONCILIO HELIBERITANOERITANO;

Si quis de ęcclesia catholica ad heresimheresem transitum [f.28r]fecerit. rursusque recurrerit; placuit huic pęnitentiam non esse negandam. eo quod cognoverit peccatum suum; qui etiam decem annis agat paenitentiam; cui post decem annisannos prestari communio debet; si vero infantes fuerint transducti quod non suo vitio peccaverint; incunctanter recipi debent;

XXXII·

[f.28r]

ITEM EX CONCILIO AGATENSE DE EADEM RE·

Lapsis id est qui in catholica baptizati suntbaptizati · prevaricatione damnabili post in heresem transierint grandem redeundi difficultatem sancxit antiquitas. quibus nos annorum multitudinem breviata pęnitentia biennii conditione infra scripte observationis inponimus ut prescriptio biennio tertio sine relaxatione ieiunent. et ecclesiam studeant frequentare in penitentiae loco standi humilitatem noverint observandum. ut etiam ipsi cum caticuminis egrediegre commonentur absce oc si observare voluerint constituto tempore admittendis ad altario observatio relaxetur; quod si ardua [f.28v]vel dura forte putaverint· statutastatua preteritorum canonum inplere debebunt;

XXXIII

[f.28v]

QUOD HI QUI AD ITERATIONEM BAPTISMI VEL VI VEL TIMORE COACTI ANIMOS INCLINARUNT· PAENITENTIĘ SINT SUBLEVANDI REMEDIO ITA UT SENILIS ETATIS PERICULORUM QUOQUE ET EGRITUDINUM CETERARUMQUE NECESSITATUM HABEATUR SOLLICITA CONSIDERATIONE RESPECTUSRESPECTIS. EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE LEONIS AD NICETIMNICETAM AQUILENENSEMAQUILEENSEM EPISCOPUM· CAP. XLVII;

HiHis vero de quibus similiter dileccio tua nos credidit consulendos· qui ad iterandum baptismum vel metu coacticoactu vel errore transducti sunt· et nunc se contra catholice fidei sacramentum egisse cognoscunt ea esse custodienda moderatio que in societatem nostram non nisi per pęnitentię remedium et per impositionem episcopalis manus communionis recipiant unitatemuanitatem. tempora penitudinis abita moderatione tuo constituenda iuditio. prout conversorum animos inspexeris esse devotos pariter etiam habentes ętatis senilis intuitum et periculorum quorumque autquorumque aegritu[f.29r]dinum respitientes necessitates. in quibus si quis ita graviter urgeatururgueatur ut dum adhuc penitet de salute ipsius desperetur; oportet ei per sacerdotalem sollititudinem communionis gratia subveniri;

XXXIIII

[f.29r]

QUOD ARRIANORUMARIANORUM CLERICI NON SINT SUSCIPIENDI IN SUIS OFFITIIS QUAMVIS EORUM BAPTISMUM QUODQUID CATHOLICUMCATOLICUM CONSTAT· CONFIRMET ECCLESIA EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE INNOCENTI AD ALEXANDRUM ANTIOCHENUM EPISCOPUM· CAP XLVIIII·

Arianos preterea ceterosque eiusdem modi pestes quia eorum laicos conversos ad dominum sub imaginae pęnitentię ac sancti spiritus sanctificatione per manus inpositionem suscipimus; non videtur clericos eorum cum sacerdotio aut ministerii cuiuspiam suscipere dignitatem; quoniam quibus solum baptisma ratum esse promittimus quod utique in nomine patris et filii et spiritus sancti perficitur; nec sanctum spiritum eos habere ex illo baptismate illisque ministeriis arbitramur [f.29v]quoniam cum catholica fide eorum auctores desciscerent perfectionem spiritus quam acceperant amiserunt. nec dare eius plenitudinempenitudinem possunt que maximę in ordinationibus operatur quam per inpietatis suę perfidiam potius quam fidem dixerim perdiderunt. qui fieri potest ut eorum fanos sacerdotes dignos christi honoribus arbitremur quorum laicos inperfectos ut dixi ad sancti spiritus gratiam percipiendam cum pęnitentię imagine recipiamus;

XXXV·

[f.29v]

ITEM IPSE DE EADEM RE EX EPISTOLA EPISTOLA AD RUFUM ET EUSEBIUM EPISCOPUM· CAP· LIII;

Uentum est ad tertiam questionem que pro sui difficultate longiorem exigit disputationem· cum nos dicamus ab ereticis ordinatos vulneratum per illam manus inpositionem abere caput ubi vulnus infixum est· medicina est adhibenda quo possit recipere sanitatem; que sanitas post vulnus secuta sine [f.30r]cicatrice esse non poterit atque ubi pęnitentię remedium necessarium est illic illic ordinationis honorem locum habere non posse; nam sicutsiut legitur quod tetigerit inmundus inmundum erit quomodo ei tribuetur quod munditia ac puritas consuevit accipere;

XXXVI

[f.30r]

DE EPISCOPIS QUI HERETICOS VEL PAGANOS HEREDES INSTITUUNT· EX CONCILIO AFRICANOHEREDES

Item constitutum est si quis episcopus heredes extraneos a consanguinitate sua vel hereticos etiam consanguineos aut paganos ęcclęsiaeęcclę pretuleritpretuler saltem post mortem anathema ei dicatur atque eius nomen inter dei sacerdotes nullo modo recitetur. nec excusari possit intestatus […]defecerit quia utique debuit factus episcopus rei sue ordinationem congruam suę professioni nequaquam differre;

XXXVII

[f.30r]

NON DEBERE IN HERESIM PERMANENTES ECCLESIAM INGREDI· EX CONCILIO LAUDITIELAUTI· CAP· VI

Non concedendum hereticis ingressum domus dei [f.30v]in heresim permanentibus;

XXXVIII·

[f.30v]

DE HERETICIS SI IN MORTIS DISCRIMINE CONVERTANTURCONVTANTUR· EX CONCILIO ARAUSICO;

Hereticos in mortis discrimine positos si catholici esse desiderant. si desit episcopus a presbyteris cum chrismate et benedictione consignari placet;

XXXVIIII

[f.30v]

DE HIS QUI INQUI TERRORETERR CONPULSI SUNT UT HERETICIS COMMUNICARENT SI SE AB HERETICIS SEPARARE VOLUERINT UT AB ECCLESIA CATHOLICA SUSCIPIANTUR EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE LEONIS AD ANATHOLIUM COSTANTINOPOLITANUM EPISCOPUM;

Hi qui plenis satisfactionibus male gesta condempnant et accusare magis se eligunt quam tueri; pacis et communionis nostre unitate lętentur· ita ut digno prius anathemate que contra fidem catholicam sunt pręcepta dampnentur; aliter enim in ęcclesia dei que corpus est christi nec rata sunt sacerdotia nec vera sacrifitiasasacrifitia. nisi in nostrę proprietatem nature verus nos pontifex [f.31r]reconciliat verus inmaculati agniagnis sanguis emundat; nec aspere igitur communionis nostrę gratia deneganda est nec temere largienda;

XL·

[f.31r]

QUOD OMNISOMNES CUIUSLIBET ORDINIS CLERICUS QUI CATHOLICAMIN CATHOLICAM DESERENS HERETICEHERE SE COMMUNIONI MISCUERIT· SI AD ĘCCLESIAM REVERSUS FUERIT IN EO GRADU QUOD ERAT SINE PROMOTIONE PERMANEAT EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE LEONIS AD IANUARIUM AQUILEIENSEM EPISCOPUM· CAP· XIIII;

Ad animę periculum pertinet si quisquam de his quia nobis in hereticorum atque scismaticorum secta de lapsus et se ut cumque hereticę communionis contagionecontagine macularit resipiscens in communione catholica sine professione legitime satisfactionis habeatur; saluberrimum enim et spiritali medicinę utilitate plenissimum est; ut sive presbyteri sive diaconi sive subdiaconi aut cuiuslibet ordinis clerici qui se correctos videri volunt atqueadque ad catholicam fidem quam iam pridem amiserant [f.31v]rursum reverti ambiunt; prius errores suos et ipsos auctores erroris damnati a se sine ambiguitate fateantur. et sensibus pravis etiam peremtis. nulla sperandasperandi supersit occasio nec illum membrum talium possit sociętate violari cum per omnia illis professio propria ceperit obviare; circa quos etiam illam canonum constitutionem precipimus custodiri ut in magnomano habeant benefitio si adepta sibi omni spe promotionis in quo inveniunturinvenuntur ordine stabilitate perpetuam maneant. si tamen iterata tinctione non fuerint maculati non levem apud dominum noxam incurrit quiquia de talibus ad sacros provendos ordines iudicaritiudicaret; quod si cum grandi examinatione promotio conceditur inculpatis; multo magis debetnon debet licere suspectis;

XLI·

[f.31v]

DE HIS QUI CUM HERETICIS NUPTIARUM COPULAM IUNGUNT EX CONCILIO LAUDITIAELAUDTIAE; CAP X·

Quod non oporteat indifferenter ecclesiasticos federe nuptiarum hereticis suos filios filiasque coniungere. sed magi [f.32r]accipere. si tamen catholicos se fieri promitant;

XLII·

[f.32r]

AB HERETICIS EULOGIAS ACCIPERE NON DEBERE EX EODEM CONCILIO· CAP XXXIII;

Non oportet ab hereticis eulogias accipere que sunt maledictiones potius quam benedictiones neque cum hereticis aut scismaticis pariter orare;

XLIII·

[f.32r]

DE EPISCOPIS VEL SEQUENTIBUS ORDINIBUS; QUI SACROSANCTA MISTERIA CONTRACTANT PLACUIT AB UXORIBUS ABSTINERI EX CONCILIO CARTAGINENSE CAP XXV·

Aurelius episcopus dixit; addimus fratres karissimi preterea cum de quorundam clericorum quamvis lectorum erga uxores proprias incontinentia referetur placuit quod et in diversis conciliis firmatum est· subdiaconi qui sacra misteria contractantcontrectant et diaconi et presbyteri· sed et episcopi secundum propria statuta etiam ab uxoribus se contineant. ut tamquam non habentes vide[f.32v]antur esse; quod nisi fecerint ab ecclesiastico removeantur officio; ceteros autem clericos ad hoc non cogi nisi maturiori ętatę; ab universo concilio dictum est; que vestra sanctitas est iuste moderata et sancta et deo placita sunt confirmamus;

XLIIII·

[f.32v]

DE HIS QUI AD HONOREM PRESBITERII SINE EXAMINATIONEEXAMINE PROVECTI SUNT EX CONCILIO NICENO; CAP VIIII·

Si quiquis presbiteri sine examinę sunt provectiprovectis vel cum discuterentur peccata sua confessi sunt et homines contra canones commoti manus confessis inponeinponere temptaverunttemptaverint tales regula non admittatadmittit. quia quod inreprehensibile est catholicacatholicę defendit ęcclesia;

XLV·

[f.32v]

DE PRESBITERIS QUI UXORES ACCEPERUNT VEL FORNICATI SUNT EX CONCILIO NEOCESARIENSI· CAP. I·

Presbiter si uxorem acceperit ab ordine deponatur; si vero fornicatus fuerit aut adulterium perpetraverit; amplius pelli debet et ad pęnitentiam redigi:

[f.33r]

XLVI·

[f.33r]

DE DIACONIBUSDIACONIS SIMILITER EX EODEM CONCILIO· CAP X·

Simili modo etiam diaconus si eodem peccato subcubuerit; ab ordine ministerii subtrahatur;

XLVII·

[f.33r]

DE DIACONIBUS SI ANTE HONORE PECCARE PROBANTUR;

Quisquis diaconus se permiserit ordinari et postea fuerit detectus in crimine mortis. quod aliquando comiserit; si sponte fuerit confessus· placuit eum acta legitima pęnitentia post triennium accipere communionem; quod si alius eum detexerit post quinquennium accepta penitentia accipere communionem laicam debere;

XLVIII·

[f.33r]

DE MONACHIS ET VIRGINIBUS PROPOSITUM NON SERVANTIBUS EX EPISTULA PAPE SIRICII AD IMERIUM EPISCOPUM TERRACONENSEM CAP VI·

Preterea monachorum quosdam atque monacharum abiecto proposito sanctitatis in tantam protestaris demersos esse lasciviam; ut prius clanculo velut sub monasteriorum pretextu inlicita ac sacri[f.33v]lega se contagione miscuerint. postea vero in abrubtum conscientię desperatione perducti de inlicitis complexibus libere filios procrearint; quod et publice leges et ęcclesiastica iura condempnantcondemnant; has igitur inpudicas detestabilesque personas a monasteriorum coetu ecclesiarumque conventibus eliminandas esse mandamus. quatenus retruse in suis ergastulis. tantum facinus continua lamentatione deflentes purificatorio possint penitudinis igne de quoque re. ut eis vel ad mortem saltim solius misericordię intuitu per communionis gratiam possit indulgentiam subvenire;

XLVIIII·

[f.33v]

DE SUBINTRODUCTISSUBINTRADUCTIS MULIERIBUS EX CONCILIO NICENO CAPITULO IIII·

Interdixit per omnia magna sinodus non episcopo non presbitero non diacono nec alicui omnino qui in clero est licere subintroductam habere mulierem· [f.34r]nisi forte matrem aut sororem aut amitam. vel eas tantum personas que suspitiones effugiunt;

L

[f.34r]

DE CLERICIS VEL MONACHIS NON MANENTIBUS IN SUO PROPOSITO EX CONCILIO CALCIDONENSE CAP VI·

Qui semel in clero deputati sunt aut monachorum vitam expetiverunt; statuimus neque ad militiam neque ad dignitatem aliquam venire mundanam. aut hoc temptantes et non agentes penitentiam quominus redeant ad hoc quod propter deum primitus elegerunteligerunt anathematizari;

LI

[f.34r]

DE CLERICIS QUI SUNT IN PTOCHIIS MONASTERIIS ATQUE MARTIRIIS QUE SUB POTESTATE EPISCOPORUM UNIUS CUIUSQUE CIVITATIS EXISTUNT EX EODEM CONCILIO· CAPITULOCAPITULA· VIII·

Clerici qui preficiuntur ptochiis vel qui ordinantur in monasteriis et basilicis martyrum; sub episcoporum qui in unaquaque civitate sunt secundum sanctorum patrum traditionistraditiones potestate permaneant. nec per contumaciam ab episcopo suo dissiliant; qui vero audent avertere huiuscemodi formam quocumque modo nec proprio subiciuntur episcopo. si quidem clerici sunt· canonum correptionibus subiacebunt; si vero laici vel monachi fuerint; communione priventur

LII·

[f.34r]

DE VIRGINIBUS ET MONACHIS EX EODEM CONCILIO CAP XVI;

Virginem que se deo domino consecravit similiter et monachum non licere nuptialia iura contrahere; quod si hoc inventi fuerint pertrahentesperpetrantes excommunicentur; confitentibus autem decrevimus ut habeat auctoritatem eiusdem loci episcopus misericordiam humanitatemque largiri;

LIII·

[f.34r]

DE HIS QUI FORNICANTUR INRATIONABILITER ID EST QUI MISCENTUR PECORIBUS AUT CUM MASCULIS POLLUUNTUR EX CONCILIO ANCYRANOANCIRANO CAPITULO XII·

De his qui inrationabiliter versati sunt [f.35r]sivesi versantur quotquotquodquot ante vicesimum annum tale crimen commiserint quindecim annis exactis in pęnitentiam communionem mereantur orationum; deinde quinquennio in hac communione durantes; tunc demum oblationis sacramenta contingant; discutiatur autem et vita eorum qualis tempore penitudinis extiterit et ita misericordiam consequanturconsequentur; quod si inexplebiliter his hesere criminibus; ad agendam penitentiam prolixius tempus insumant; quotquotquotquod autem per acta viginti annorum ętate et uxores habentes hoc peccato prolapsi sunt; viginti quinque annis pęnitudinem gerentes in communionecommunionem suscipiantur orationumorationem; in qua quinquennio perdurantes· tunc demum oblationis sacramenta percipiant; quod si qui et uxores habentes et transcendentes quinquagesimum annum ętatis ita deliquerintdelinquerint ad exitum vitę communionis gratiam consequantur;

LIIII;

[f.35r] [f.35v]

DE HIS QUI IN PECUDES VEL IN MASCULOS VEL OLIMLIM POLLUTI SUNT AUT HACTENUSACTENIS HOC VITIO TABESCUNT EX EODEM CONCILIO CAPITULO XIII·

Eos qui inrationabiliter vixerint et lepra iniusti criminis alios pulluerint· precępit sancta synodus inter eos orare qui spiritu periclitantur inmundo;

LVI·

[f.35v]

DE HIS QUI ADULTERAS HABENT UXORES VEL SI IPSI ADULTERIOADULTERI CONPROBANTUR EX EODEM CONCILIO CAPITULO XVIIII·

Si cuius uxor adultera fuerit vel si ipse adulterium commiserit; septem annorum [penitenti] oportet eum perfectione consequi secundum pristinos gradusgrados;

DE HIS QUI PARTUS SUOS EX FORNICANONE DIVERSIS MODIS INTERIMUNTINTERUMUNT EX EODEM CONCILIO CAP XX

De mulieribus que fornicantur et partis suos necant vel qua agunt secum ut utero conceptos excutiant; antiqua quidem definitio usque ad exitum vitę eas ab ecclesia removet; humanius autem nunc definimus ut eis decem annorum tempus secundum pręfixos gradus pę[f.36r]nitentię largiamur;

DE HIS QUI VIRGINUM CORRUPTIONIBUSCORREPTIONIBUS CONSCII SUNT EX EODEM CONCILIO CAPITULO XXIIII·

Quidam sponsam habens sororem eius violavit et gravidam reddideritreddidit postmodum desponsatam sibi duxit uxorem illa vero quę corrupta est laqueo se peremit; hii qui fuerunt conscii post decennem satisfactionem iussi sunt suscipi secundum gradus pęnitentię constitutos;

LVIII·

[f.36r]

UT NATALITIA VEL NUPTIE IN QUADRAGESIMA NON FIANT EX CONCILIO LAUDITIELAUDOTIE· CAP LII·

Quod non oporteat in quadragesima aut nuptias aut natalitia caelebrari;

UT IN CHRISTIANORUM NON SALTETUR NUPTIIS EX EODEM CONCILIO CAP LIII·

Quod non oporteat christianos euntes ad nuptias plaudere vel saltare. sed venerabiliter cęnare vel prandere sicut christianos decet;

DE PARENTIBUS QUI FIDEM SPONSALIORUM FRANGUNT EX CONCILIO HELIBERITANO;

[f.36v]

Si qui parentes fidem fregerint sponsaliorum; triennii tempore abstineantur. si tamen idem sponsus vel sponsa in gravi crimine fuerint deprehensi excusati erunt parentes;

LXII·

[f.36v]

QUALITER SPONSUS ET SPONSA BENEDICANTUR ET DE CASTIMONIA EORUM TEMPORE NUPTIARUM·NUPTIIS EX CONCILIO CARTAGINIS;

Sponsus et sponsa cum benedicendi sunt a sacerdote a parentibus suis vel a paranimphis offerantur; qui cum benedictionem acceperint; eadem nocte pro reverentia ipsius benedictionis in virginitate permaneant;

LXIII·

[f.36v]

QUOD ALIUDALIUT SIT UXOR· ALIUD CONCUBINA NEC ERRET QUISQUIS FILIAM SUAM IN MATRIMONIUM CONCUBINAM HABENTI TRADIDERIT EX EPISTULA PAPE LEONIS AD RUSTICUM NARBONENSEM EPISCOPUM CAP XVIII·

Non omnis mulier viro iuncta uxor est viri; quia nec omnis filius heresereses est patri; nuptiarum· autem foedera inter ingenuos sunt legitima et inter equales et multo prius [f.37r]hoc ipsum domino constituente quam initium romani iuris existeret; itaque aliud est uxor aliudaliut concubina· sicut aliud ancilla aliud libera; propter quod etiam apostolus ad manifestandam harum personarum discretionemdescretionem testimonium ponit ex genesi ubi dicitur habraę; eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo isaac; unde cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sit ut preter sexum coniunctionum quę haberet in se christi et ęcclesię sacramentum dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium in qua docetur nuptiale non fuisse ministeriummisterium; Igitur cuiuslibet loci clericus si filiam suam viro habenti concubinam in matrimonium dederit; non ita accipiendum est quasi eam coniugato dederit nisi forte illa mulier et ingenua facta et dotata legitimę et in publicis nuptiis honestata videatur paterno arbitrio. viris iunctę carent [f.37v]culpa si mulieres que a viris habebantur in matrimonio non fuerunt quia aliud est nupta, aliud concubina;

LXIII·

[f.37v]

QUOD NON SIT CONIUGII DUPLICATIODUBLICATIO QUANDO ANCILLA RELICTA UXOR ADSUMITUR EX EADEM EPISTULA CAP XVIIII·

Ancillam a torothoro abicere et uxoremuxor est certe ingenuitatis accipere non dublicatio coniugii sed profectus est honestatis; culpanda est sane talium neglegentia; sed non pęnitus desperanda. ut crebris cohortationibus incitati quod necessariae expe[n]tiveruntexpediverint fideliter exsequantur; nemo enim desperandus est dum in hoc corpore constitutus est; quia nonnumquam quod diffidentia ętatis differtur consilio maturiore perficitur;

LIIII·

[f.37v]

QUOD DEBEANT FEMINĘ QUE CAPTIS VIRIS NUBSERANT. ALIIS REGRESSIS DE CAPTIVITATE VIRIS PRIORIBUS COPULARI· UT QUOD SUUM EST UNUSQUISQUE RECIPIAT EX EPISTULA PAPE [f.38r]LEONIS AD NICETUMNICETAM AQUILEIENSEM EPISCOPUM CAP XLII·

Cum ergo per bellicam cladem et per gravissimos hostilitatis incursusincursos ita quedam dicatis divisa esse coniugia ut abductis in captivitatem viris feminę eorum remanserint destitutedistitute quę viros proprios aut interemptos putarent aut numquam admonitionem crederent liberandos et in aliorum coniugium solitudine cogente transierint. cumque nunc statu rerum auxiliante domino in meliora converso nonnulli eorum qui putabantur perisse remearint merito caritas tua videtur ambigere quid de mulieribus quę aliis iuncte sunt viris a nobis debeant ordinari; sed quia novimus scriptum a domino iungitur mulier viro et iterum preceptum agnovimus ut quod deus iuncxit homo non separet; necesse est ut legitimarum foedera nuptiarum redintegranda credamus. et remotis malis quę hostilitas intulit unicuique id quod legitimę· [f.38v]habuit reformetur; omnique studio procurandum est ut recipiat unusquisque quod proprium est;

LXVI·

[f.38v]

QUOD NON PROBETUR ESSE CULPABILIS QUI UXOREM CAPTI IN MATRIMONIO VIDETUR ESSE SORTITUS EX EADEM EPISTULA CAP XLIII

Nec tamen culpabilis iudicetur et tamquam alieni iuris pervasor; qui personam eius mariti qui iam non esse aestimabatur adsumpsit; sic enim multa que ad eos qui in captivitatem ducti sunt pertinebant in ius alienum transire potuerint; et tamen plenum iustitię est ut hisdem reversisreversi propria reformentur; quod si in mancipiis vel in agris aut etiam in domibus ac possessionibus rite servatur. quanto magis in coniugiorum redintegratione faciendum sit ut quod bellica necessitate turbatum est pacis remedio reformetur;

LXVII·

[f.38v]

UT SI VIRI DE CAPTIVITATE REGRESSI INTEMPERANTIA UXORUM OFFENSI NON FUERINT [f.39r]ET VOLUERINTVOLUERUNT EAS IN CONIUGIUM RECIPERE LIBERAM HABEANT FACULTATEM EX EADEM EPISTULA· CAP XLIIII·

Et ideo si viri post longam captivitatem reversi ita in dilectione suarum coniugum perseverant ut eas cupiant in suum redire consortium. omitendum est et inculpabile iudicandum; quod necessitas intulit et restituendum quod fidesfi poscit;

LXVIII·

[f.39r]

UT SI MULIERES AD PRIORES MARITOS REDIRE NOLUERINT VELUD IMPIE ECLESIASTICA COMMUNIONE PRIVANDE SINT EX EADEMEODEM EPISTULA· CAP XLV·

Si autem alique mulieres ita posteriorum virorum amore sunt captecapite ut malint his coherere quam ada legitimum redire consortium merito sunt notande. ita ut ecclesiastica communione priventur que de excusabili contaminatione criminis elegerunt ostendenteshostendentes sibimet pro sua [f.39v]incontinentia placuisse quod iusta remissio poterat expiare; redeant ergo in suum statum volumtaria redintegratione coniugia. neque ullo modo ad obprobrium male volumtatis trahatur. quod conditio necessitatis extorsit; quia sicut hee mulieres que reverti ad viros suos noluerunt impię sunt habende; ita ille que in affectum ex deo initum redeunt merito sunt laudande;

LXVIIII·

[f.39v]

QUOD NON LICEAT ALTERIUS SPONSAM AD MATRIMONII IURA SORTIRI EX EPISTOLA PAPE SYRICII AD IMERIUM TERRACONSEM EPISCOPUM CAP II·

De coniugale autem velatione requisisti si desponsatam alii puellam alter in matrimonium possit accipere; hoc ne fiat modis omnibus inhibemus; quia illa benedictio quam nupture sacerdos inponit apud fideles cuiusdam sacrilegii instar est est si [f.40r]si ulla transgressione violetur;

DE RAPTORIBUS· EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE SIMACHISIMACI AD CESARIUM; LXX·

Raptores igitur viduarum vel virginum ob inmanitate tanti facinoris detestamur. illos vehementius persequendo qui sacras virgines vel volentes vel invitas motrimonio suo sotiare temptaverint; quos pro tam nefandissimi criminis atrocitate; a communione suspendi precipimusprecepimus;

LXXI·

[f.40r]

DE HIS QUI RAPIUNT PUELLAS EX CONCILIO CALCIDONENSE· CAP XXVII·

Eos qui rapiunt mulieres sub nomine simul habitandi cooperantes aut cohibentes raptoribus; decrevit sancta synodus ut si quidem clerici sunt decidant gradu proprio; si vero laici anathematizentur;

LXXII

[f.40r]

DE DISPONSATIS PUELLIS ET AB ALIIS CORRUPTIS CORRUPTIS EX CONCILIO ANCHIRANOCONCILIO CALCIDONENSE· CAP· X·

DisponsatisDesponsatas puellispuellas et post ab aliis raptas; placuit erui et eis reddi quibus ante fuerant [f.40v]desponsate etiam si eis a raptoribus vis inlata constiterit;

LXXIII·

[f.40v]

DE RAPTORIBUS SI AD ECCLESIAM CONFUGERINT EX CONCILIO AURELIANENSE·

De raptoribus autem id constituendum esse censuimus; ut si ad ecclesiam raptos cum rapta convenerit et feminam ipsam violentiam pertulisse constiterit; statim liberetur de potestate raptoris et raptor mortis vel penarum inpunitate concessa aut serviendi subiectus sit aut redimendi se liberam habeat facultatem; si vero que rapitur patrem habere constiterit et puella raptori consenserit potestati patris excusata reddatur· et raptor a patre superioris conditionis satisfactione teneatur obnoxius;

LXXIIII

[f.40v]

QUOD HII QUI INTERCEDENTE REPUDIO DIVORTIUM PERTULERUNT ALIISQUE SE IUNCXERUNT NUPTIIS ADULTERI ESSE MONSTRENTUR EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE INNOCENTI AD EXSUPERIUM TOLOSANUM EPISCOPUM· CAP XXVI·

De his etiam requisivit dilectio tua qui inter[f.41r]veniente repudio alii se matrimonio copularunt quos in utraque parte adulteros esse manifestum est; qui vero vel uxore vivente quamvis dissociatum esse videatur coniugium ad aliam copulam festinarunt neque possunt adulteriadulterium non videri in tantum ut etiam hee personę quibus tales coniuncti sunt etiam ipse adulterium commisissecomisse videantur secundum illud quod legimus in evangelio; qui dimiserit uxorem suam· et duxerit aliam moęchatur· similiter et qui dimissam duxerit mechatur; et ideo omnes a communione fidelium abstinendos. de parentibus autem aut propinquis propinquis eorum nihil tale statui potest nisi si incentores inliciti consortii fuisse detegantur;

LXXV

[f.41r]

DE HIS QUI UXORES AUT QUE VIROS DIMITTUNT UT SIC MANEANT· EX CONCILIO AFRICANO· CAP LXVIIII·

Placuit ut secundum evangelicam· et apostolicam disciplinam neque dimissus ab uxore neque dimissa a marito alteri coniugantur [f.41v]sed ita maneant aut sibimet reconcilientur; quod si contempserint ad pęnitentiam redigentur; in qua causa legem imperialem petendam promulgari;

LXXVI·

[f.41v]

DE FEMINIS QUEQUI RELICTIS VIRIS SUIS ALIIS NUBUNT EX CONCILIO HELIBERITANO

Item fęmine que nulla precedente causa reliquerintrelinquerint viros suos et alteris se copulaverint nec in finem accipiant communionem;

LXXVII·

[f.41v]

DE FEMINIS QUE ADULTEROS RELINQUUNTRELINQUNT ET ALIIS NUBUNT EX CONCILIO QUO SUPRA·

Item fęmina fidelis queq adulterum maritum relinqueritrelinquerint fidelem. et alterum ducit; prohibeatur ne ducat; si duxerit non prius accipiat communionem nisi quem reliquid de seculo exierit· nisi forte necessitas infirmitatis dare conpulerit;

LXXVIII

[f.41v]

DE SECULARIBUS UT SINE IUDITIO EPISCOPI CULPABILES CONIUGES NON RELINQUANT EX CONCILIO AGATHENSI·

De secularibus qui suas coniuges derelinquuntderelinqunt; hii vero seculares qui coniugale con[f.42r]sortium nulla culpa graviori dimittunt vel etiam dimiserunt. et nullas causas discidii probabiliter proponentes propterea sua matrimonia dimittunt ut aut alięna aut inlicita presumant. si antequam apud episcopum conprovinciales discidii causas dixerint et prius uxores quam iuditio damnentur. abiecerint; a communione ęcclesię a sancto populo coetu pro eo quod fidem et coniugia maculant excludantur;

LXXVIIII

[f.42r]

DE MULTI NUBIS EX CONCILIO NEOCESARIENSE; CAP· III;

De his qui in plurimas nuptias inciderint et tempus quidem pręfinitum manifestum est sed conversatio eorum et fides tempus adbreviat;

LXXX·

[f.42r]

DE VIRGINIBUS SECULARIBUS SI MĘCHAVERINTMĘCAVERINT EX CONCILIO HELIBERITANO;

Virgines que virginitatem suam non custodierint si eosdem qui eas violaverint maritos acceperint eo quod solas [f.42v]nuptias violaverint; post annum sine pęnitentiapęnitentie reconciliari debebunt vel si alios cognoverint viros eo quod męchatemęcate sunt placuit per quinquennii tempora acta legitimalegime pęnitentia admitti eas ad communionem oportere;

LXXXI;

[f.42v]

DE BIGAMIS EX CONCILIO LAUDICIELAUDOCI CAP· I·

De his qui secundum ęcclesiasticam regulam libere ac legitime secundis nuptiis iuncti sunt nec occultę nuptiarum copulam fregerunt; oportet ut parvo tempore transacto vacent orationibus et ieiuniis; quibus etiam iuxta indulgentiam communionem reddi decrevimus;

LXXXVII·

[f.42v]

EX CONCILIO TOLETANO;

De eo qui uxorem habet si concubinam habuerit ut non communicet; ceterum ishis qui non habet uxorem et pro uxore concubinam habet· a communione non repellatur tantum. ut unius mulieris aut uxoris aut concubinę [f.43r]ut ei placuerit sit coniunctione contemptus; alias vero vivens abiciatur· donec desinat et ad pęnitentiam revertatur;

DE EO QUI UXOREM HABENS SEPIUS MOECATUR EX CONCILIO ELIBERITANOELIBERRITANO;

Si quis fidelis habens uxorem non semel sed sepe fuerit moecatus; in finem mortis est conveniendus; quod si se promiserit cessaturum· detur ei communio; si resuscitatus rursus fuerit moecatus; placuit ulterius non ludere eum de communione pacis;

LXXXVIIII·

[f.43r]

DE VIRIS CONIUGATIS POSTEA IN ADULTERIOADULTERO LAPSIS· EX CONCILIO QUO SUPRA·

Si quis forte habens uxorem semel fuerit lapsus; placuit eum quinquennium agere de ea re pęnitentiam et sic reconciliari· nisi necessitas infirmitatis coegerit ante tempus dare communionem; hoc et circa fęminas observandum;

LXXXV

[f.43r]

QUOD VIRI CUM ADULTERIS UXORIBUS NON CONVENIANT EX EPISTOLA EPISTOLA PAPE INNOCENTI AD EXSUPERIUM CAP XXIIII·

[f.43v]

Et illud desideratum est sciri cur communicantes viri cum adulteris uxoribus non conveniant. cum contra uxores in consortio adulterorum virorum manere videantur; super hoc christiana religio adulterium in utroque sexu pari ratione condempnat; sed viros suos mulieres non facile de adulterio accusant et non habent latentia peccata vindictam; viri autem liberius uxores adulteras apud sacerdotes deferre consuerunt; et ideo mulieribus prodito earum criminae communio denegatur; virorum autem latente commisso. non facile quisquam ex suspicationibus abstinetur; qui utique submovebitur si eius flagitium detegatur; cum ergo parp causa sit interdum probatione cessante vindicte ratio conquiescit;

LXXXVI·

[f.43v]

DE MULIERIBUS QUE LENOTINIUM FECERINT· EX CONCILIO HELIBERRITANO;

Mater vel parens vel qualibet fidelis si le[f.44r]notium exercuerit eo quod alienum vendiderit corpus vel potius suum; placuit eam nec in finem accipere communionem;

LXXXVII

[f.44r]

DE FEMINIS QUE CONSCIIS MARITIS ADULTERANT EX CONCILIO QUO SUPRA;

Si conscio marito uxor fuerit moecata; placuit nec in finem dandam ei esse communionem; si vero eam reliquerit; post decem annos accipiet communionem;

LXXXVIII

[f.44r]

DE FIDELIBUS CONIUGATIS SI CUM IUDEA VEL GENTILE MECAVERINT EX CONCILIO QUO SUPRA;

Si quis fidelis habens uxorem cum iudea vel gentile fuerit moecatus; a communione arceatur; quod si alius eum detexerit; post quinquennium acta legitima pęnitentia poterit dominice sotiari communioni;

LXXXVIIII·

[f.44r]

EX CONCILIO BRACARENSE;

Si cuius uxor adulterium fecerit aut vir in alienam uxorem inruerit septem annos penitentiam agat;

XC

[f.44r] [f.44v]

DE HIS QUI DUOBUS FRATRIBUS NUPSERINT VEL QUI DUAS SORORES UXORES ACCEPERINTACCIPERINT EX CONCILIO NEOCESARIENSENEOCESSARIENSI CAP· II·

Mulier si duobus fratribus nupxerit; abitiatur usque ad mortem; verumtamen in exitum propter misericordiam si promiserit quod facta incolomis huius coniunctionis vinclavincau dissalvat; fructum pęnitentię consequatur; quod si defecerit mulier aut vir in talibus nuptiis; difficilis erit pęnitentia in vita permanenti;

XCI·

[f.44v]

DE INCESTIS UTET QUAMDIU IN SCELERE SUNT INTER CATICUMINOSCATICUMINIS HABEANTUR· EX CONCILIO HILERDENSE;

De his qui se incesti pollutioni commaculant; placuit ut quousque in ipso detestando et inlicito carnis contubernio perseverant usque ad missam tantum caticuminorum in ecclesia admittantur; cum quibus etiam nec cibum sumere illi christianorum sicut apostolus iussit oportet;

XCII

[f.44v]

DE HIS QUI PROXIMISPROMIS SE COPULANT UT A COMMUNIONE CHRISTI SEPARENTUR EX CONCILIO TOLETANO;

Nam et hęc salubriter precavenda sanctimus ne quis fidelium propinquam sanguinis sui usquequo adfinitatis liniamenta generis successione cognoscit; in matrimonio sibi deberetdesideret copulari; quoniam scriptum est; omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedat. utu revelet turpitudinem eius; nec sine denuntiatione sententiae; nam paulo post infert et dicit; anima que fecerit de abhominationibus istis quippiam; peribit de medio populi sui; si quis ergo huius decreti temerator extiterit ac vetitum violare presumpserit; tantum graviori se multandummultantum sententia recognoscat. quanto et propinquiorem cui copulari se maluit suę orriginis esse non ambigit; tantoque annosioriannosior excommunicationis tempore a christi corpore ac fraternitatis consortio sequestretursequenstretur; quanto fuerit [f.45v]propinquiorispropinquiors sanguinis contagione pollutus· huius institutionis regulam qui subscribimus inrefragabili auctoritate nos spondemus servaturos; si quis autem tam nostrum vel eorum qui nunc sanctę sinodo ex hac provintia defuerunt huicuic tam salubri ordinationi obviare presumpserit vel solerter adimplere neglexerit convictus totius fraterne caritatis aliquandiu habeatur extraneus;

EX DECRETO PAPE HILARIUS EIUSDEM CAPITULA;

Preterea fratres nova et inaudita sicut ad nos missis de hispaniis epistolis sub certare legione pervenit in quidam locis puer si tantum femina sub inde nascuntur denique nonnulli episcopatum quibus nonnisi meritis precedentibus datur non divinum munus sed hereditarium putant esse conpendium credunt sicut res caducis ita sacerdotium velut legati aut testamenti iure posse dimitti· nam plerique in mortis [f.46r]confinio constituti in locum suum feruntur alios designatis nominibus subrogare ut scilicet non legitima expectetur electio sed defuncti gratificatio pro populi habeatur adsensu quod quam grave sit extimate atque ideo si placet etiam hanc licentiam generaliter de ęcclesiis auferamus ne quod turpe dictum est homini se putet debere quod dei est ut etiam quod ad nos perlatum est ad vestram etiam possit pervenire notitiam hispanorum fratrum et quoepiscoporum nostrorum scripta legantur palus notarius recitavit;

EX CAPITULIS MARTINI· NEOFITINEOTI ID EST NUPER BAPTIZATI MOX CLERICI NON SINT·

De neofitis qui nuper baptizati fuerint iam ętate legitima non continuo liceat eum ad ęcclęsiasticum ordinem permoveri quia oportet illum prius doceri quod possit doare et multo tempore [f.46v]post baptismum probari ut bene probatur veniat ad clerum secundum preceptum apostolici dicentes non neofitum ne forte in superbiam elatus in iudicium incidat ex laqueum diabolidiabolli si autem succendentisuccedenti in tempore mali quo gravi peccato a duobus vel tribus fuerit quo victus depositus de gradu suo cesserat a clero clero· si quis contra hanc regulam facere non presumserit quasi contrarius magni concilii proiciatur a clero;

XCIII·

[f.46v]

DE INCESTIS coniugibusCONIUGIIS EX CONCILIO AGATENSE;

De incestis coniunctionibus nihil propsus venie reservemus nisi cum adulterium separatione sanaverint; incestos vero nullo coniugii nomine deputandos. quos etiam designare funestum est; os enim esse censemus si quis relictam fratris que pęne[f.47r]prius soror extiterat; carnali coniunctione violaverit; si quis frater germanam uxorem accipiat· si quis novercam duxerit· si quis consobrinę subrineve se societ. quod ita presenti tempore prohibemus ut ita ea que sunt ante nos instituta non dissolvamus; si quis relictę vel filie avunculi misceatur aut patris filię vel privigne suę coniugio polluatur; sane quibus coniunctio inlicita interdicitur; habebunt ineundi melioris coniugii libertatem;

XCIIII·

[f.47r]

GREGORIUS SANCTISSIMUS AC BEATISSIMUS PAPAPAPE DIXIT;

Deo vero favente sollicitudine nimia animęquiori divino iuvamineiubamine freti pro salute omnium studere debemus ut inconfuso vultu non de fraude cuius quam perculsi adsistere eterno iudici mereamur et vocem audire inquientem; euge serve bone et fidelis quia super pauca fuisti fidelis supra multa te consti[f.47v]tuam· intra in gaudium domini tui; hinc namque est quod ingemiscensingemescens dico· quia populi christiani aliquos per provinciam italiam hanc commorantes audio temere contra catholicam fidem et patrum statuta; ita ut deo sacratas fęminas ducere presumant mulieres· et propinquas in coniugio sotient; quod oportunum est spiritali amputari mucronę atqueadque si vestre placet sanctitati radicitus evelli ne seges boni agricole zezaniorum mixta horrentibus fructibus sordescat;

ET INFRA;

[f.47v]

Si quis presbiteram duxerit in coniugio anathema sit;

II·

[f.47v]

Si quis diaconam duxerit in coniugio anathemaanathema sit· et responderunt omnes tercio anathema sit;

III·

[f.47v]

Si quis monacham quam dei ancillam appellant in coniugio duxerit anathema sit [f.48r]et responderunt omnes tercio anathema sit;

·IIII·

[f.48r]

Si quis commatrem spiritalem duxerit in coniugio anathema sit et responderunt omnes tercio anathema sit;

[f.48r]

Si quis fratris uxorem duxerit in coniugio anathema sit et responderunt omnes tercio anathema sit;

VI·

[f.48r]

Si quis neptem duxerit in coniugio anathema sit et responderunt omnes tercio anathema sit;

VII·

[f.48r]

Si quis novercam aut nurum suam duxerit in coniugio anathema sit et responderunt omnes tercio anathema sit;

VIII·

[f.48r]

Si quis consobrinam duxerit in coniugio anathema sit et responderunt omnes tercio anathema sit;

VIIII·

[f.48r]

Si quis de propria cognatione vel quam cognatus habuit duxerit uxorem anathema sit· et responderunt omnes tercio anathema sit;

[f.48r]

Si quis viduam furatus fuerit in uxorem vel consentientibus ei anathema sit· et responderunt omnes tercio anathema sit;

[f.48v]

XI·

[f.48v]

Si quis virginem nisi desponsaverit furatus fuerit in uxorem vel consentientibus ei anathema sit· et responderunt omnes tertio anathema sit;

XII·

[f.48v]

Si quis ariolosariolis aruspicesaruspice vel incantatoresincantatoribus observaverit aut filacteria usus fuerit; anathema sit et responderunt omnes tertio anathema sit·

XCIIII·

[f.48v]

DE HIS QUI DIVINATIONES EXPETUNT EX CONCILIO ANCYRANOACIRANO CAP XXIII·

Qui divinationes expetunt et more gentilium subsecuntur aut in domos suas huiuscemodi homines introducunt exquirendi aliquid arte malefica aut expiandi expiandi causa; sub regula quinquennii iaceant secundum gradus penitentię definitos;

DE DIVINIS EX ORTILEGIS EX CONCILIO BRACARENSE· CAP XXIIII·

Si quis paganorum consuetudinem sequens divinos et sortilegos in domo sua [f.49r]introduxerit quasi ut malum foris mittant aut maleficia inveniant vel lustrationelustraditione his paganorum faciant quinque annis penitentiam agent;

DE EO QUOD NON LICEAT· CHRISTIANIS OBSERVATIONES DIVERSASOBSERVATIONES ADTENDERE EX CONCILIO QUOO SUPRA· XXV.

Non liceat christianis traditiones gentilium observare; vel colere elementa aut lunae aut stellarum cursum· aut inanem signorum fallaciam pro domo facienda vel segetes. vel arbores plantandas. vel coniugia socienda; scriptum est enim; omnia que facitus aut in verbo aut in opere omnia in nomine domini nostri ihesu christi facite gratias agentes deo;

XCVII

[f.49r]

EX CONCILIO QUO SUPRA;

Non liceat in collectione herbarum que medicinales sunt aliquas observationes aut incantationes adtendere; nisi tantum cum simbolo divino et oratione dominica ut deus et dominus honoretur;

XCVIII·

[f.49r]

EX CONCILIO QUO SUPRA·

Non liceat mulieres christianas vanitatem [f.49v]in suis laneficiis observare; sed deum invocent adiutorem qui eis sapientiam texendi donavit;

XCVIIII·

[f.49v]

EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Augiriis vel incantationibus servientem a conventu ęcclesię separandum· similiter et iudaicis superstitionibus vel feriis inherentem;

[f.49v]

DE EIS QUI PARTUS SUOS EX FORNICATIONE DIVERSIS MODIS INTERIMUNT EX CONCILIO ANCYRANOACIRANO· CAP XX·

De mulieribus quequi fornicantur et partus suos negant vel que agunt secum ut utero conceptos excutiant. antiqua quidem definitio usque ad exitum vite eas ab ecclesia ecclesia removet; humanius autem nunc definimus ut eis decem annorum tempus secundum pręfixos gradus pęnitentię largiamur;

CI·

[f.49v]

DE HOMICIDIIS EX CONCILIO QUO SUPRA· CAP· XXI·

Qui voluntarie homicidium fecerint. pęnitentię quidem iu[f.50r]giter se summittant perfectionem vero circa vite vite exitum consequantur;

CII·

[f.50r]

DE HIS QUI NON SPONTE HOMICIDIUM COMMISERUNT· EX CONCILIO QUO SUPRA· CAP· XXIII·

De homicidiis non sponte commissis· prior quidem definitio post septennem pęnitentiam perfectionem consequi precepit secunda vero quinquennii tempus explere;

CIII·

[f.50r]

SI DOMINA PER ZELUM ANCILLAM OCCIDERIT· EX CONCILIO ELIBERITANOELIBERRITANO;

Si qua fęmina furore zeli adcensa flagellis verberaverit ancillam suam ita ut infra tertium diem animam cum crutiatu effundat et quod incertum sit voluntate an casu occiderit. si voluntate; post septem annos; si casu per quinquennii tempore acta legitimę pęnitentia a communionecommonione placuit abstineri; quod si infra tempora constituta fuerit infirmata; accipiat communionem;

[f.50v]

CIIII·

[f.50v]

SI QUISCUMQUE PER MALEFICIUM HOMINEM INTERFECERIT· EX CONCILIO QUO SUPRA;

Si quis vero malefitium interficiat alterum eo quod sine idolatria perficere scelus non potuit nec in finem inpertiendam illi communionem;

CV

[f.50v]

EX CONCILIO BRACARENSE·

De his qui sibi quacumque neglegentia morte inferunt eorum commemoratio in obl[ivi]one fiat·in oblatione non fiat; similiter et de his qui pro suis sceleribus puniuntur; placuit ut hii qui sibi ipsis aut per ferrum aut per venenum aut per precipitium precipitium aut suspendium vel quolibet modo violentiam inferunt mortem. nulla illis in oblatione commemoratio fiat; neque cum psalmis ad sepulturampulturam eorum cadavera deducantur; multi enim sibi hoc per ignorantiam usurparunt; similiter et de his placuit qui pro suis sceleribus puniuntur;

CVI·

[f.50v]

EX CONCILIO AGATENSE; XXXV

De homicidiis vel falsis testibus. itaque [f.51r]censuimus homicidas et falsos testes a communione ęcclesiastica submovendos· nisi pęnitentię satisfactione crimina admissa deluerintdluerint;

CVII

[f.51r]

EX CONCILIO QUO SUPRA·

De his qui servos suos extra iudicem necant; si quis servum proprium sine conscientia iudicis occididerit; excommunicatione vel pęnitentia biennii reatum sanguinem se mundavit;

CVIII·

[f.51r]

DE SERVIS QUI AD ECCLESIAM CONFUGERINT UT POST IURAMENTUM EXIRE NOLENTES LICEAT OCCUPARE EX CONCILIO AURELIANENSE;

ServuusServus qui ad ęcclesiam pro qualibet culpa confugerit. si a domino omissacomissa culpa sacramentum susceperit. statim ad servitium domini sui redire cogatur; sedsi postea quam dato sacramento domino suo fuerit pertulit se pro contentu ęcclesię et prevaricatione fidei a communione et convivio catholicorum extraneus habeatur; si vero servus pro culpa sua ab ęcclesia defensatus sacramenta domini [f.51v]clericis exigentibus de inpunitate perceperit; exire nolentem a domino liceat occupari;

CVIIII

[f.51v]

DISSIDENTES EPISCOPUS SI NON TIMOR DEI· SINODUS RECONCILIET EX CONCILIO CARTAGINENSE;

Episcopus dissidentes clericos sive laicos concordare conpellant ex concilio quo supra· Studendum episcopo ut dissidentes fratres sive clericos sive laicos; ad pacem magis quam ad iudicium horteturortetur;

CX

[f.51v]

DE HIS QUI PER HODIUM AD PACEM NON REVERTUNTUR· EX CONCILIO AGATENSE·

Placuit etiam ut sicut plerumque fit; quicumque odiohodio aut longinqua inter se lite discesserint et ad pacem revocare diuturna intentione nequiverint. a civitatis primitus sacerdotibus arguantur; qui si inimicitias deponere pernitiosa intentione noluerint. de ęcclesię cetu iustissima excommunicatione pellantur;

CXI·

[f.51v]

DE HIS QUI [f.52r]SACRAMENTO SE OBLIGANT OBLIGANT NE AD PACEM REDEANT· EX CONCILIO HILERDENSE;

Qui sacramento se obligaverint ut litigans in quolibet ad pacem nullo modo redeat· pro periurio unouni anno a communione corporis et sanguinis domini segretur; reatum suum ęlemosinishęlemosinis et fletibus quantis potuerit in ieiuniis absolvat; ad caritatem vero que operit multitudinem peccatorum cęleriter venireveniret festinet;

CXII·

[f.52r]

UT OBLATIONES FRATRUM DISCORDANTIUM NON RECIPIANTUR EX CONCILIO CARTAGINIS;

Oblationes dissidentium fratrum neque in sacrario neque in gazofilatio recipiantur;

CXIII·

[f.52r]

CAPUT TONDERE MULIERI NON LICERE· EX CONCILIO AGATENSE;

Quecumque mulier religioni iudicans convenire comam sibi amputaverit quam deus ad velamen eius et ad memoriam subiectionis illi dedit. tamquam [f.52v]resolvens iuraiure subvectionis; anathema sit;

NE FEMINE IN CIMITERIIS PERVIGILENT· EX CONCILIO HELIBERITANOHELIBERRITANO;

Placuit cohiberi ne femine in cimiterio provigilent eo quod sepe sub obtentu orationis latenter scelera committant;

DE ULTIONE NEQUITERQUITER IUDICANTIUM· EX CONCILIO TOLETANO;

Episcopi in protegendis populis acad defendendis inpositam a deo sibi curam non ambigant; ideoque dum conspiciunt iudices ac potentes pauperum obpressores existere; prius eos sacerdotali communione redarguant; et si contempserint emendari; eorum insolentiaminslentiam regiis auribus intiment. ut quos sacerdotalis ammonitio non flectitflectet ad iustitiam. regalisregales potestas ab inprobitate coerceat;

CXI·

[f.52v]

UT NULLUS CIVIUM FESTIVITATES MAIORES IN VILLA CELEBRET· EX CONCILIO AURELIANENSE;

Nulli civium pasche natalis domini vel [f.53r]quadragesimequinquagesimę sollempnitatem in villam liceat cęlebrare; nisi quem infirmitas probabitur tenuisse;

CXVII·

[f.53r]

DE HIS QUI TARDIUS AD ĘCCLESIAM ACCEDUNT EX CONCILIO HELIBERITANO·

Si quis in civitatem positus tres dominicas ad ęcclesiam non accesseritaccesserint; pauco tempore abstineatur ut correptus esse videatur;

CXVIII·

[f.53r]

DE LAICIS QUIBUS TEMPORIBUS COMMUNICARE DEBEANT EX CONCILIO AGATENSE;

Seculares vero qui natalem domini pascha pentecostenpentecostes non communicaverint; catholicicatholica non credantur· nec interin catholicos habeantur;

CXVIIII·

[f.53r]

DE LAICIS QUI IN SOLLEMPNITATIBUS AD CIVITATEM NON OCCURRUNT EX CONCILIO QUO SUPRA;

Ut cives superiorum sollempnitatumsollempnitatem noti paschę aut natalis domini festivitatem· episcopis interesse neglexerintneglexerunt in quibus civitatibus positus accipiende communionis suę benedictionis [f.53v]desideriodesidero noverint· qui hoc facere neglexerint; triennio communione priventur ęcclesię;

CXX·

[f.53v]

DE HIS QUI INTRANTES IN ĘCCLESIAM PER NIMIAMMIAM LUXURIAM SUAM SACRAMENTO SE ABSTINENT EX CONCILIO BRACARENSE;

Si quis intrat in ęcclesiam dei et sacras scripturas non audit et pro luxuria sua vertitvertet se a a communione sacramenti. et in observandis misteriis declinat; constitutam regulam discipline istum talem proiciendumproitiendum de ęcclesia catholica esse decernimus. donec pęnitentiam agat et ostendat fructum pęnitentię suę ut possit communionecommunionem percepta indulgentiam promereri;

CXXI·

[f.53v]

DE NON PERMITENDUM IMPERARE RELIGIOSIS EX CONCILIO TOLETANO;

Reverentię totius auditum quia res adeoado dura. non frustra cogimur hanc duriori extirpare censura; ag[f.54r]novimus enim quosdam pontifices pręcepti principisprincips apostolorum qui ait. pascite qui in vobis est gregem non coacte sed spontaneę neque vi dominantes in clero sed forma facti gregis. ita esse inmemores; ut quibusdam monasteriis parrochialibusqueparrachialibusque ecclęsiis aut consanguitatis personas aut sui favoris participes iniquuminiqum sepae statuant in prelatum ita aut illis providentes. commoda inonesta ut eisdem eisdem deferantur aut que proprio episcopo dare iustus ordo poposcerit aut que rapere deputati exactoris violentiaviolentiam potuerit; proinde decenter omnibus placet et in presenti tale rescindi factum et non esse de cetero faciendum; nam quisque pontificum deinceps aut sanguine propinquis aut favore sibi personis quibuscumque devinctis talia commodare lucra [f.54v]temptaverit ausu nefande presumptionis· et quod iussum fuerit devocetur in irritum et quiquo ordinavitordinabit annuęannu excommunicationis feratferant excidium; que vero ablata fortasse fuęrint· ab eo qui tulit reddatur in duplum;

QUOD USURAM NON SOLUM CLERICI EXIGERE NON DEBEANT SED NEC LAICI CHRISTIANI· EX EPISTULA EPISTULA LEONIS AD EPISCOPOS PER CAMPANIAM ET DIVERSAS PROVINTIAS· CAP III·

Nec hoc quoque preterundum duximus; quosdam lucri turpis cupiditate captos usurariam exercere pecuniam. et fenore velle ditescere; quod non dicam in eos qui sunt in clericali officio constitutos; sed in laicos caderecedere qui christianoschristianis se dici cupiunt condolemus; quod vindicari acrius in eos qui fuerint conputati decernimus; ut omnis peccandi oportunitas adimatur;